वर्ष १७ अंक १  जनविश्वास साप्तहिक धनकुटा २०६५ कात्तिक २८   Janavishwas Weekly, Thursday Nov 2008           <<Home

प्रकाशन अध्यक्ष  

सन्जय सन्तोषी राई

 

अतिथि सम्पादक  

विश्वासदिप तिगेला लिम्बु

 

प्रबन्ध निर्देशक

बिमला सन्तोषी राई

 

सम्पादक

हिमा चेम्जो

 

सह–सम्पादक

शन्तवीर लामा तामा

 

उप–सम्पादक

बलराम दाहाल

 

वेभसाईट सम्पादक

रविन साम्पा राई

 

कानूनी सल्लाहकार

बरिष्ठ अधिबत्ता नगेन्द्रभत्त श्रेष्ठ

 

प्रतिनिधिहरु

बिकास अधिकारी

भःमक श्रेष्ठ

छिरी लामा

यानिन्द्र तिगेला 

अनिता बोगटी

 

स्तम्भकारहरु

आनन्द सन्तोषी राई 

केशव पहाडि 

गोपाल पौडेल

शिब कुमार श्रेष्ठ

इच्छापूर्ण राई

भवानी बराल

डा.महेन्द्र लावती

तेजनारायणासिंह राई 

निराजन राई 

राजेश राई 

नोदनाथ त्रिताल

राम ढकाल 

केशर राई 

विश्वास लाम्‍सोहा  राई

 

जनविश्‍वास साप्ताहिक समूहका लागि

प्रकाशक – टंक बहादुर राई

 

Janabiswas Volume
 

    

;DkfbsLo

;/sf/sf] tbf?stfdf cfz+sf

k]6«f]lnod kbfy{df lu/fj6sf] sf/0f xhf/f} ;jf/L ;fwgx? lau|g] qmd a9\bf] 5 . vf;u/L k]6«f]naf6 rNg] ;jf/L ;fwg sfOqmf] j; n08cf]e/sf/,hLk,6\of;Lsf] cnjf df]6/;fOsnx? cToflws ;+Vofdf lau|g] qmdn] cfef; nfUbf] l:ylt b]lvPsf] 5 . o:tf k]6«f]lnod kbfy{af6 rNg] ;jf/L ;fwgx? lau|g'sf] cToflwssf] ;+Vofn] agfpg]x?sf] nfO{g / Uof/]hdf /fVg] 7fpsf] ljns'n cefj e};s]sf] 5 . o:tf] ljs/fn ;d:ofn] /fhwfgLsf] s'/f dfq} xf]Og clw–
/fHoe/ hl6ntf k}bf u/]sf] 5 . ldl;Psf] k]6«f]nsf sf/0f df]6/;fOsnsf] eNe,lk:6g ljlu|Psf5g\ eg] l8:k]G;/ hfdx'g'sf] ;fy} Ol~hg g} l;h x'g]sf] ;+Vof a9\bf] 5 . o:t} u/L uf8Lx?df lkmN6/,:kfs{,OGhs]6/,kmo"n 6\of+s lau|g' ;fy} kDkdf ;d:of cfPsf] ;Da4 d]sfgLsx?sf] egfO–
/x]sf] 5 . df]6/;fOsn jgfpg b'Oxhf/ b]lv !%÷@) xhf/ ?k}of;Dd nfUg] u/]sf] 5 eg] cGo uf8Lx?df # xhf/ b]lv #) xhf/ ?k}of;Dd nfUg] u/]sf] 5 . w]/} h;f] gofF uf8L tyf df]6/;fOsnx? ;d]t lju|g] 36gfn] ;jf/LwgLx? ulDe/ ?kn] lrlGtt 5g\ . o:t} 36gfn] ubf{ gofF uf8L tyf df]6/;fOsn laqm]tf sDklgsf l8n/x?n] gofF ;jf/L ;fwgx? vl/b ubf{ ;d]t ;fdu|Lsf] 1f/]G6L lbg 5f8]sfn] qm]tfx? cGof}ndf k/]sf5g\ .

        cfon lgudaaf6} NofO{Psf] k]6«f]nsf] u'0f:t/ kl/If0f ubf{ kfFr k|ltzt y]u|f] / ln8 e]l6Psf] 5 . k]6«f]lnod kbfy{d cGt/fli6«o dfkb08 cg';f/ x]g]{ xf] eg] a9Ldf b'O{ k|ltzt y]u|f] cfpg ;S5 t/ o;sf a9L y]u|f] / ln8sf] ;fy} ld;fj6sf] sf/0fn] o:tf] ;d:of hl6n?kdf b]lvPsf] xf] . k]6«f]ndf ld;fj6sf] sf/0f cToflws ;+Vofdf ;jf/L ;fwgx? ljlu|Psf] sf/0fn] ubf{ k]6"f]n kDkx?n] lgudjf6 yf]/} dfq k]6"f]n lng] u/]sf 5g\ eg] vl/b gu/L xft afFw]/ j:g yfn]sf 5g\ . k]6«f]n kDkx?n] k]6«f]n lgudaf6 glng] sf/0f d'Vot l/S; / ;'/Iffs} sf/0fn] xf] t/ sltko k]6«f]n kDkx?n] lgudn] aflx/ ef/taf6 Nofpbf g}+ ld;fj6 ePsf] k]6«f]n NofPsf] bfjL ub}{ klG5g] u/]sf] 5g\ . k]6«f]nsf] cfk"lt{df sdL cfPsf]n] hxfF tlx k]6«f]nsf] cefjn] Hofb} 7"nf] ;d:of k/]sf] 5 . of] ;+Vof ;j eGbf a9L wgs'6f lhNnfdf emg} 7"nf] ?kdf v8\lsPsf] 5 . k]6«f]n kDk /fVg] ;xdlt e};s]/ klg xfn;Dd kDk :yfkgf gul/g'n] w/fg,O6x/Laf6 8«d tyf Uofn]gsf 9'jfgL u/fP/nfO{ ljlqm ljt/0f ul/b} cfPsf]n] o:tf] ;d:of cfPsf] xf] .

        ;/sf/sf] lgb]{zgdf k]6«f]ndf ePsf] ld;fj6sf] jf/]df kl/If0f tyf cg'udg sfo{ z'? u/u]sf] atfPsf]
5 . ef/tjf6 g]kfn lelqg' cl3 ef/tLo If]qd} k]6«f]lnod kbfy{df ld;fj6 ePsf] jf/] kl/If0f ul/g] lgudn] hgfPsf] 5 . tyfkL lgudsf] e08f/0f tyf kDkjf6 ljt/0f ul/Psf] t]nsf] u'0f:t/ ;dfg b]lvPsf] lgudsf k|jQmfsf] bfjL
5 . t/ ;/sf/sf] hlt;'s} s8f lgb]{zg tyf lgu/fgLsf jfjb'4 klg t]n dflkmof tyf t:s/sf sf/0f pgsf] ldn]dQf] / if8\oGqn] sxL g sxL st} s'g} ?kjf6 k]6«f]lnod kbfy{{df ld;fj6 x'Fb} cfPs} 5 . o;sf] Go"lgs/0f ug{ :jod ;/sf/ c;kmn x'Fb} cfO/x]sf] ;Gbe{df k]6«f]ndf ul/g] ld;fj6sf] s8f lgu/fgL / cg'udg cToGt uf]Ko z'qjf6 ug'{kg]{ b]lvG5 . ;fy} To:tf ck/flws lu/f]x Pj+ t]n dflkmofx?nfO{ s8f sf/jfxLsf] nflu :jo+d ;/sf/n] tbf?kstf b]vfpg' kg]{ x'G5 . cGoyf ;/sf/n] o:tf] sfo{ ;d]t ug{ ;Sb}gg\ eg] ld;fj6sf] sf/0f ;jf/L ;fwgdf ePsf] ulDe/ Iflt
;/sf/n] a]xf]g'{ tof/ x'g' k¥of] .

xfd|f] ofqf !&cf}+]+ jif{df

xfdL uj{;fy eG5f}+–zfxL bnfn ag]gf}+

          lg/+s'z tfgfzfxfsf bnfn / k|ltudgsf/Lx?sf] cfly{s gfsfalGbsf] afjh'b cGofo cTofrf/,e|i6rf/ / lg/+s'ztfsf] lj?4 ;+3if{lzn snd rnfpb} k|]; tyf cleJolQm / dfgj clwsf/ :jtGqtfsf] /Iff ub}{, hglhljsfsf] cxd ;jfn / h:tf];'s}
kl/l:yltsf] ;fdgf ub}{ hgtfnfO{ ;';'lrt u/fpg] qmddf xfdL cj !& cf}+ jif{df k|j]z u/]sf 5f} . cefj / cg]sf} ;d:ofx?sf] ;fdgf ub]{ cys kl/>d / l;ldt ;|f]t ;fwgsf] afah'b rfx] e|i6frf/L,s'Voft dflkmof / cTofrf/L,hg3ftL x'g of oyfl:ylt cltjfbL PsfTds / cu|udgsf lj/f]wL, slyt qmflGtsf/L egfpbfx?;Fu ;d]t cefju|:t z+s6df klg zf]lift lk8Lt bldt g]kfnL hgtfsf vflt/ xfdLn] :jfy{df nfu]/ zf]lift lkl8t g]kfnL hgtfsf] lj?4df sxL s;};Fu unt ;Demf}tf u/]gf} / eljZodf klg ug]{ 5}gf} eGg] k|lt1f ub{5f}+ . xfdL cfkm\gf] st{Jo kfngf ug]{ qmddf ;fwg;|f]t / ;"rgfsf] cefjsf] sdhf]/Ln] of cGhfgn] e"nj; ;xL ;"rgf k|jfxdf sxL st} r'Sof} xf]nf t/ xfdLn] cfkm\gf] wd{ / dof{bfsf] ljifodf cToGt ulDe/ ag]sf5f+} eGg] nfu]sf] 5 . xfdLn] cfwfk]6df /Gylgb} ePklg Aoj;flos kqsfl/tf ug]{ gfddf hgtfsf b'Zdgx?nfO{ afx]s c?nfO{ cgfxs} lrQ b'vfpg] sfo{ xfdLaf6 To:tf] h3Go ck/fw gx'g' kg]{ xf] . tyfkL sbflrt ;fgf] uNtL /  q'l6 ePsf] eP cGhfg eg]/ Ifdfbfg ug'{ x'g]5 . o4lk xfdLnfO{ o:tf] nfS5 sL xfdL ;do cg';f/ :jfy{sf] nflu eg] ha/h:t rNg ghfGg] ;fljt ePsf5f}+ . t/klg xfdLnfO{ slQ klg b'Mv eg] nfu]sf] 5}g . xfdL sfnf]nfO{ :jfy{df s'g} xfntdf klg ;]tf] eGg ;Sb}gf}+ . zf]if0f bdgdf k/]sf, cGofo cTofrf/ v]k]sf g]kfnL hgtfsf] bb{nfO{ cfFvf lrDn]/ a:g xfdL ;Sb}gf}+ . cgL ;dfhdf /x]sf las[tL la;+utL / e«i6frf/Lsf] dgf]dfgLnfO{ 6'n'6'n' x]/]/ a:g klg ;Sb}gf}+ . clg 3f]/ ;fdGtafbL, PsfTds cltjfbL clehftju{ –s;}nfO{ klg rfs8L ahfP/ xfdLn] :jfy{k"lt{ ug'{ klg 5}g . xfdLn] Tolt tn lu/]/ lgr / kltt sfd ug'{ klg 5}g . To;}n] xfdL ua{;fy eG5f} xfdL zfxL dltof/ lyPgf}+ / slxNo} hgtfnfO{ wf]sf lbP/ x'g] klg 5}gf}+ .  :jfeLdfgL hftsf] xfd|f] ljz]iftfn] g} xfdL cfkm\gf] zL/ 7f8f] kf/]/ lgw{Ss 5ftL km'nfP/ lx8\g ;s]sf 5f+} .

xfdL xfd|f] ofqfdf xfd|f] p2]Zo / Aoj;flos kqsfl/tfsf] cfbz{nfO{ s'g} xfntdf klg aGbsL /fv]/ 8sfg{ ;Sb}gf} . :jfy{ lnK;fdf cfkm\gf] g}ltstf,OdfGbfl/tf d'No / dfGotfnfO{ ltnf~hnL lbP/ 5]kf/f]n] h:t} /+u km]g{ xfdLnfO{ cfpb}g . s;}n] unt ?kdf lbPsf] bfgfkfgLsf] :jfy{df kqsfl/tf ug'{ xfd|f] :jfledfgn] lbb}g klg ;s'Gh]n clGtd 38L;Dd xfdL ofjt ;d:ofsf] afjh'b zf]lift lk8Lt g]kfnL hgtfsf] pTyfg / d'lQmsf] nflu h:tf];'s} ;+3{if{ / alnbfgL ug{ kl5 kg]{ 5}gf}+ . xfd|f] cfbz{ / p2]Zo, d"No dfGotfaf6 larlnt x'g] 5}gf} / Gofo k|]dL g]kfnL hgtfsf] lj?4df nfu]/ s'g} unt ;Demf}tf ug]{ klg 5}gf} . syd sbflrt xfd|f] p2]Zo / nIo k|flKtsf] dxfg tyf uf}/azfnL ofqfdf cg'bf/ / c;xof]u
ul//xG5 eg] xfd|f] kl/>d,nIo / ;dk{0fsf] slxNo} s'g} d"NofÍg ul/b}g eg], rfs8L rfKn';L ug]{ / cj;/jfbL 5b\de]ifLx?s} hlxn] klg xfO{ xfO{ / /hfO{ eO{/xG5 eg], kye|i6 ;dfh / ;Qfsf] lj?4df, zf]lift lk8Lt g]kfnL hgtfsf] d'lQmsf nflu a? sndL o'4sf] lasNkdf s7f]/ / eofgs lg0f{odf k'Ug klg kl5 kb}{gf} . To;}n] hxfF cGofo cTofrf/ / rsf]{ bdg x'G5 Toxf hgljZjf; ad eP/ laikmf]6 x'G5 / hxfF e|i6rf/,sfnfahf/L x'G5 ToxfF hgljZjf;n] sfnfs/t'tx?sf] e08fkmf]/ u/L ltgnfO{ ;dfhdf gfË]emf/
kfl/lbG5 . hxfF lgd'vf ul/a hgtf dfly ;+f3flts wfjf af]lnG5 eg] hgljzjf;n] uf]nf af?b ag]/ ltgnfO{ Wj:t agfOlbg]5 . xfd|f] Oltxf; xfd|f] la/f;t oxL xf] xfdL o;df h:tf];'s} d"No r'sfpg tof/ 5f}+ . xfdLnfO{ yfxf 5 xfdLnfO{ ;xof]u ug]{x? clwsf+z cToGt Go"g cfo ePsfx? x'g'x'G5 . pxfFx?n] rfx]/ klg xfdLnfO{ 7"nf] /sdsf] la1fkg lbP/ ;xof]u ug{ ;Sg'x'Gg t/ xfd|f] s7f]/ ofqfdf ;a}n] geP klg zf]lift lk8Lt g]kfnL hgtfsf] ;xof]u ;fgf] ;xof]u eP klg xfd|f] nflu 7"nf] k|]/0ffsf] ;|+f]t xf] . dg x'Fbfx'b} klg sltn] t jflif{s u|fxs z'Ns ;d]t lbg ;ls/xg' ePsf] 5}g tyflk pxfFx?sf] ;befj / xf};nfg} xfd|f] nflu ;dfhsf zq'x?nfO{ 9fNg] eo+s/ c:q xf] eGg] nfU5 / g} xfdL pg} k|lt ;b}a ;dlk{t 5f} . xfd|f] s7f]/ ofqfdf ;xof]u ;befj /fVg] ;Dk"0f{ lj1fkgbftf u|fxs tyf kf7s ju{df o:t} k|0f / k|lt1f ub}{ ;bf ;xof]usf] ck]Iff ;lxt clejfbg Û


g]skf dfcf]afbLdf ulDe/ laafb b]lvof], ;ef;baf6 a}Bsf] /flhgfdftc " g]skf dfcf]afbLdf ulDe/ laafb b]lvof], ;ef;baf6 a}Bsf] /flhgfdf"

;ef;bnfO{ cb[Zo lx\jk nfUg]

hgljZjf; ;dfrf/bftf

sf7df8f}+÷;+ljwfg;ef lgodfjlndf blno lx\jksf] Aofj:Yff gx'g] eP klg kf6L{sf] cg'zf;g sld6Ln] ug]{ lgb]{zgn] cb[Zo?kaf6 lx\jksf] sfd x'g] lglZrt 5 . 7"nf bnx? ;+ljwfg kfl/t ubf{ ;ef;bx?nfO{ lx\jk nfufpg' kg]{ kIfdf /x] klg ;fgf bnx?n] To; laifodf s8f la/f]w u/]/ c8fg lnPkl5 eg] lx\jksf] Aoj:yf g/fVg] ;xdlt ePsf] 5 . t/ d:of}bf ;ldltsf ;+of]hs
gf/fo0fdfg lah'R5]n] bnsf] lawfg cg';f/ lx\jk nfUg] gnfUg] x'g;S5 t/ ljifoj:t' x]/]/ ;DaGwLt bnn] ljj]ssf] dt k|of]u ug{ lbg] cGt–/fli6«o cEof; /x]sf] atfpg' ePsf] 5 . nfdf] ljjfb / jx; kl5 ;+ljwfg;ef lgodfjnL d:of}bf ;ldltsf] a}7sn] ;+ljwfg;ef / Joj:yflksf ;+;bsf lglDt 5'§f5'§} lgodfjnL agfpg ;xdlt ePsf] 5 . ;f] lgodfjnLsf] cefjdf ;+ljwfg;efsf] klxnf] a}7s a;]sf] 5 dlxgf laTg nfUbf klg ;+ljwfg n]vgsf] k|lqmof z'? ePsf] 5}g .

lgodfjnLdf /fi6«klt / pk–/fi6«kltn] ;+ljwfgsf] ulDe/ pn+3g u/] dxfcleof]u nufP/ x6fpg ;Sg] Aoj:yf ul/Psf] 5 . o;df ;+ljwfg;efsf] Psrf}yfO{ ;b:onfO{ /fi6«klt / pk–/fi6«kltn] ;+ljwfg pn+3g u/]sf] cfwf/df dxfcleof]usf] k|:tfj btf{ ug]{ / b'O{ltxfO{af6 kbd'Qm ul/g]5 . To:t}u/L klxnf kfFr÷kfFr k|:tfjs / ;dy{s rflxg]df ca eg] /fi6«klt / pk–/fi6«kltsf] pDd]åf/n] Ps÷Ps hgf k|:tfjs / ;dy{s /fv] k'Ug] ePsf] 5 . ;f] lgodfjnLn] ;+ljwfgsf k|To]s bkmf ;+ljwfg ;efsf] k"0f{ a}7saf6 kfl/t ePkl5 cWoIfn] k|dfl0fs/0f ug]{ /
/fi6«kltn] /fi6«k|d'vsf] x}l;otn] 3f]if0ff ug]{ Aoj:yf ul/Psf] 5 . 

o;}aLr g]skf dfcf]afbL g]tf df]xg a}B …ls/0fÚn] ;+ljwfg;ef ;b:o kbaf6 lbg'ePsf] /flhgfdf c:tL d+unaf/ l:js[t ePsf] 5 . kf6L{sf] ;dfg'kflts l;6af6 ;ef;b x'g'ePsf a}Bn] PsAolQm Ps kbsf nflu k|=d= Pj+ cWoIf k|r08nfO{ g}lts bjfj lbgsf nflu /flhgfdf lbPsf] atfPklg cWoIf k|r08 / a}B aLr b'O{nfO{g laafbn] r/d r'nLdf k'u]sf] ;|f]tsf] bfjL 5 . t/ a}Bn] cfkm' ;+u7g ljefusf] lhDd]jf/L lnPkl5 Ao:ttfn]
/flhgfdf lbPsf] atfpg' ePsf] 5 .

 

wgs'6f dxf]T;jsf] tof/L k"/f x'b}

 

hgljZjf; ;dfrf/bftf

wgs'6f÷ wgs'6fdf d+l;/ $ ut]b]vL ;~rfng x'g] wgs'6f dxf]T;jsf] tof/L clGtd r/0fdf k'u]sf]  Joj:yfkg kIfn] hgfPsf] 5 .

Joj:yfkg kIfsf] hfgsf/L cg';f/ dxf]T;jsf] jflx/L sfd () k|ltzt k'/f eO{;s]sf] / s]xL clkml;on Joj:yfkg sfo{ wdfwd eO{/x]sf] 5 . :6n lgdf{0fsf] sfo{ nueu ;dfKt eO{;s]sf] 5 eg] ;/;kmfO{, ;hfj6 tyf jfnpBfgsf] sfd klg s]xL lbgdf g} ;DkGg x'g] Joj:yfkg kIfn] jtfPsf] 5 . dxf]T;jdf cfpg] cfGtfl/s tyf jfx|o ko{6ssf nflu ljleGg :yfgdf k|j]z4f/ jgfpg] sfo{ ltj|?kdf eO/x]sf] 5 . dxf]T;jnfO{ eAotfsf ;fy ;DkGg agfpg wgs'6f jhf/ ;/;kmfO{ ug{ ljleGg ;+3;:yfx? ;lqmo ePsf 5g\ . h;cGtu{t wgs'6fsf] s[i0fbn u0f, o:8 ;fdflhs ;+:yf, gjk|eft o'jf Snj, uf]s'08]Zj/ pRr dflj,
l;/fgjhf/ o'jf Snj, uf]s'08]Zj/ jfndlGb/ pRr df=lj=, lqj]0fL ;f+:s[lt ;d"x, g]kfn kqsf/ dxf;+3 wgs'6f, lhNnf k|x/L sfof{no, jf}lbs ljsf; ;dfh ;]jf ;ldtL,x'nfs6f]n o'jf ;d'x  tyf ljleGg :yflgo lgsfox?n] zlgjf/;Dd ahf/ ;kmf ul/;Sg] ePsf5g\ .

jfOl;on lar sf6fsf6

 

hgljZjf; ;dfrf/bftf

;+v'jf;ef÷jfOl;on sfo{stf{n]  Ps jflnsfnfO{ lh:sfPsf] ljifodf dfcf]jfbL sfo{stf{jLr em8k x'Fbf d+unjf/ /ftL Pshgf dfcf]jfbL sfo{stf{ ulDe/ 3fOt] ePsf5g\ .

em8kdf jfgf–*sf $) jlif{o s'naxfb'/ >]i7 3fOt] ePsfx'g\ . 3fOt] >]i7sL 5f]/LnfO{ jfO{l;on sfo{stf{n] lh:sfPsf] ljifodf 5nkmndf ljjfb a9]kl5 v's'/L xfgfxfg x'Fbf dfcf]jfbL Onfsf ;b:o >]i7 3fOt] ePsf
x'g\ . 3fOt] >]i7nfO{ :yfgLo dfcf]jfbL sfo{stf{ /fs]z >]i7 / lhtdfg /fO{sf] ;d'xn] v's'/L k|xf/ u/]sf] k|x/Ln] hgfPsf] 5 . pQm 36gfdf ;+nUg /fO{ / >]i7 km/f/ /x]sf] klg k|x/Ln] hgfPsf] 5 eg] 3fOt] >]i7sf] vfFbjf/L c:ktfndf pkrf/ eO/x]sf] 5 . ;f] 36gfsf] sf/0f c? yk 36gf x'g] cfz+sfdf :yflgo k|zf;gn] ;"/Iffdf s8fO{
u/]sf] lhNnf k|x/L sfof{no vfFbaf/L ;+v'jf;efn] hgfPsf] 5  .

 

vDa'jfgsf] ultljlw lta|

 

hgljZjf; ;dfrf/bftf

vf]6fË ÷k"j{ ls/ft If]qdf vDa'jfg :joQ/fHo lgdf{0fdf h'6]sf] ls/ft vDa'x?sf] ;+u7g vDa'jfg /fli6«o df]rf{n] hg–
hfu/0f cleofg cGt/ut cfkm\gf] ultljlwnfO{ lta| kf/]sf] 5 . cleofg cGt/ut wgs'6f, ;+v'jf;ef,ef]hk'/ x'Fb} vf]6fªsf]
/tD5fdf klxnf] r/0fsf] sfo{qmd ;DkGg u/]sf] 5 . df]rf{sf ;+of]hs OGb|xfªvDa'sf]g]t[Tjdf,s]=;=wgk|;fb vDa',dghLt vDa',wg a=vDa'sf] s]lGb|o ;+u7g 6f]nL /x]sf] lyof] . ;Dks{ ;Nnfxf / ;+u7gsf] gf/f lnP/ ;f] sfo{qmd ul/Psf] lyof] . ut sflQs ! / @ ut] a;]sf]
v/fdf]sf] s]lGb|o /fHo;ldltåf/f kfl/t lg0f{o cg';f/ cf vDa'jfg /fHo kl/ifbn] 5fofF ;/sf/sf] ?kdf d'2f dfldnfx? ;d]t x]g]{ bflj u/]sf] 5 .

ef]hk'/Me"ldut ;+u7gsf] lgu/fgL

hgljZjf; ;dfrf/bftf

ef]hk'/÷ vf]6fË lhNnf kZrft ef]hk'/ lhNnfnfO{ ;d]t ljut s]xL ;do b]lv e"ldut ;+u7g ls/ft hgjfbL js{;n] cfkm\gf ultljlwnfO{ lta| kf/]sf] 5 . ls/ft :jfoQ\/fHo dfu ub}{ ;z:q lab|f]xdf plqPsf] ;f] ;+u7gn] zf]ifs ;fdGtLsf] gfddf xfn;Dd cfwf bh{g ufpFsf AolQmx?sf] xTof ul/;s]sf] 5 . lab|f]xL ;d"xsf] kl5Nnf] sf/afxLdf ef]hk'/ lhNnfsf] uf]ug] uflj; jf8{ g+=–@ sf @^ jlif{o uh]Gb| s];LnfO{ uf]ln xfg]sf] lyof] . s];LnfO{ ut cfO{taf/ ;fem bnufpsf] h+undf uf]nL xfgL uDeL/ 3fO{t] t'NofPsf] lyof] . uf]nL nflu ulDe/ 3fO{t] ePsf s];Lsf] pkrf/y{ ef]hk'/ c:ktfn n}hfb} ubf{ af6}df pgsf] d[To' ePsf] lhNnf k|x/Lsfof{no ef]hk'/n] hgfPsf] 5 . uf]nLxfGg] ;d"n] bfjL  u/]sf] cf}krfl/stf glbP klg ls/ft hgjfbL js{; kf6L{sf] ;+nUgtf x'g;Sg] k|x/L gfoj pkl/Ifs hgs vqLn] atfpg'
eof] .

o;}u/L hgjfbL js{; kf6L{sf sfo{stf{x?n] sf]6 uflj; l:yt dfcf]afbL sAhfdf /x]sf] wd{rGb| ;'j]bLsf] 3/uUuf sAhf u/]sf
5g\ . dfcf]afbLn] tfnf nufPsf] pQm 3/hUufdf xltof/ ;lxt cfPsf ;f] ;d"xn] csf]{ tfnf nufP/ uPsf 5g\ . o; cl3 js{;n] bnufpF l:yt wd{ k|;fb ;'j]bL / r'8f/fh / lbAo/fh ;'j]bLsf] 3/hUuf klg sAhf ul/;s]sf 5g\ . 

ls/ft sfplG;n u7g

hgljZjf; ;dfrf/bftf

w/fg÷Ps k|]; la1KtL dfkm{t oxf ls/ft sfplG;n g]kfn gfds e"ldut ;+:yf u7g ul/Psf] 5 . hftLo ;+3if{sf] ljsNksf] ?kdf ;+3if{lzn If]lqo ;+u7g ckl/xfo{ /x]sf] eGb} ls/ft sfplG;n g]kfn gfds ;+u7g u7g ul/Psf] pNn]v ul/Psf] 5 .

;f] la1KtLdf ls/ft k|b]ze/ k|fs[lts ;|f]t ;DaGwL h] ;'s}
sf/afxL ug'{ k/]df sfplG;nnfO{ hfgsf/L ug'{ kg]{ cfb]zfTds lgb]{zg lbO{Psf] 5 . sfplG;nsf dxf;lrjsf] xjnf lbb} h;kfn ls/ftåf/f x:tfIfl/t ;f] la1KtLdf @! ;b:o ls/ft sfplG;n g]kfn u7g ul/Psf] atfO{P klg cGo kbflwsf/L tyf ;+u7gsf] sfof{nosf] af/]df :ki6 pNn]v ul/Psf] 5}g .

vf]k sfo{qmd ;~rfng x'g]

hgljZjf; ;dfrf/bftf

wgs'6f ÷cfufdL d+l;/ / kf}if dlxgfdf b'O{ r/0fdf u/L wgs'6f lhNnfsf jfnjflnsfx?nfO{ kf]lnof] / bfb'/f vf]k lbOg] ePsf] 5 .  lhNnf hg:jf:Wo sfof{no wgs'6fn] z's|jf/ Ps sfo{s|dsf] cfof]hgf u/L ;xefuL ;fdflhs ;+3 ;+:yfsf k|ltlglw , /fhlglt bnsf k|ltlglw / :yfgLo ;~rf/sdL{x?nfO{ hfgsf/L u/fPsf] xf] .

hGd] b]lv kfFr jif{ ;Ddsf @$ xhf/ ^;o @! hgfnfO[{ kf]lnof] / gf} dlxgf b]lv kfFr jif{ ;Ddsf pd]/ ePsf !( xhf/ % ;o ^! hgfnfO{ bfb'/fsf] vf]k lbOg] nIo /flvPsf] sfof{no vf]k zfvf k|d'v s[i0f efujt >]i7n] hfgsf/L u/fpg' ePsf] 5 . vf]k sfo{s|d cGtut{ klxnf] r/0fsf] d+l;/ @! b]lv @( ;Dd lhNnfsf] !* j6f uflj;x?df ;~rfng ul/g] ePsf] 5 . To;} u/L bf]>f] r/0fsf] vf]k sfo{s|d kf]}if ^ b]lv !$ ;Dd !& j6f uflj; / wgs'6f gu/kflnsfdf ;~rfng x'g] lhNnf hg:jfYo sfof{non] hgfPsf] 5. lr;f] df};d z'? ePsf] sf/0f vf]k sfo{s|d @ r/0fdf ;~rfng ug'{ k/]sf] klg sfof++{non] hgfPsf] 5.  

6«]8 o'lgog clwsf/sf] dfu

 

hgljZjf; ;dfrf/bftf

wgs'6f ÷g]kfndf 6«]8 o"lgog clwsf/nfO{ :yflkt ug{ t'?Gt} o; ;DjGwL lgjf{rg lgofdjnL jgfpg' kg{] ljrf/ zlgjf/ wgs'6fdf ;DkGg Ps sfo{s|df jQfx?n] jtfPsf 5g .  g]kfn lghfdlt sd{rf/L ;+u7g wgs'6fn] cfof]hgf u/]sf]  k]zfut xslxts]f ;Gbe{df 6«]8 o"lgogsf] e'ldsf  ljifos sfo{s|dsf jQfx?n] lgofdfjnL lgdf0f{ sfo{df ;/sf/n] l9nf] ug{{ gx'g] ljrf/ Joftm u/]sf x'g\ . 

;f] cj;/df jf]Ng' x'Fb} lghfdlt sd{rf/L ;+u7gsf dxf;lrj k"Gok|;fb 9sfnn] g]kfn ;/sf/n] xfn ;Dd klg 6«]8 o"lgog lgjf{rgsf] lgofdjnL jgfpg g;s]/ nfrf/Lkg b]vfO/x]sf] cf/f]k nufpg' ePsf] 5 . ;fy} pxfFn] sd{rf/Lx?sf] tnj j}1flgs 9+un] ;dfof]hg ug'{ kg]{ atfpg' x'Fb} dxf;lrj 9sfnn] sd{rf/Lx?sf] klbo bfloTj,sfo{ If]q / clwsf/sf] jfF8kmfF8 ;'lglZrt ug'{ kg]{df hf]8 lbg' eof] .

sfo{s|ddf pkl:yt ;fdfGo k|zf;g dGqfnosf ;x–;lrj rGb| l3ld/]n] sfo{s|ddf p7]sf ;jfn / ;'emfjnfO{ cfkm'n] ;DjGwLt lgsfodf k'¥ofpg] k|ltj4tf Jotm ug'{ eof] . 6]«8 o"lgog clwsf/Lsf] nflu ;/sf/ pbf/ /x]sf] jtfpb} dGqfnosf ;x–;lrj l3ld/]n] o"lgogsf] lgjf{rg lgofdfjnL rfF8} tof/ kfg]{ tof/Ldf h'6]sf] jtfpg' eof] . g]kfn lghfdlt sd{rf/L ;+u7g wgs'6fsf cWoIf ho/fd >]i7sf] cWoItfdf ;DkGg ePsf] ;f] sfo{qmddf ljleGg /fhgLlts bnsf k|ltlglwx? / k]zfut ;+3 ;+u7gsf k|ltlglwx?n] cf–cfkm\gf] ljrf/ /Vg'ePsf] lyof] .

'kqsf/ sNof0f sf]if :yfkgf

 hgljZjf; ;dfrf/bftf

wgs'6f ÷kqsf/ dxf;3 wgs'6f zfvfn] lhNnfdf sfo{/t kqsf/x?sf] xslxtsf nflu kqsf/ sNof0f sf]if ;~rfng ug]{ ePsf] 5 .  g]kfn kqsf/ dxf;3 wgs'6f zfvfsf] ut ljlxjf/ j;]sf] lgoldt j}7sn] kqsf/ sNof0f sf]if ;~rfng ug]{ lgo0f{ u/]sf] xf] . j}7sn] zfvf ;x ;lrj ;GtjL/ nfdfsf] ;of]hsTjdf kfFr ;b:oLo kqsf/ sNof0f sf]if ;~rfng ;ldlt u7g u/]sf] xf] .

g]kfn kqsf/ dxf;3 wgs'6f zfvfsf cWoIf ljho ;Gtf]ifL /fO{sf] cWoIftfdf j;]sf] j}7sn] sNof0f sf]if ;~rfng ;ldltsf] ;b:ox?df /d]zrGb| clwsf/L , lxdf r]Dhf]Ë, gu]Gb| /fO{ , ;Gtf]if ?rfn
/xg' ePsf] 5 .  kqsf/ sNof0f sf]if ;~rfng ;ldltsf] ;Nnfxsf/ zfvf cWoIf ljho ;Gtf]ifL /fO{ , k"j{ cWoIf4o uf]kfn clwsf/L / 6+s jxfb'/ \/fO{ /xg' ePsf] 5  .  

ko{6gdf dlxnfsf] e"ldsf

 

hgljZjf; ;dfrf/bftf

wgs'6f÷ cajGg] gofF ;+ljwfgdf ko{6g If]qdf dlxnfx?sf] ;xeflutf j9fpg] k|fjwfgsf] Uof/]06L ul/g' kg]{ ljrf/ uPsf] z's|jf/ wgs'6fdf ;DkGg sfo{s|dsf jQfx?n] jtfPsf 5g\ . Gofo / clwsf/sf] nflu xftx? gfds ;+:yfåf/f cfof]hgf ul/Psf]  ko{6g If]qdf dlxnfx?sf] d"nk|jfxLs/0f  ljifos sfo{zfnf uf]i7Lsf jQfx?n] ko{6g ljsf;df dlxnfx?sf] ;+nUgtfnfO{ ca jGg] ;+ljwfgdf g} pNn]v ug'{ kg]{ ljrf/ JofQm u/]sf x'g . g]kfn ko{6g jf]8{sf] ;xof]udf ;rflnt ;f] cGt/ls|of sfo{s|ddf ;xefuL clwsf; jQfx?n] ko{6g If]qdf dlxnfx?sf] ;xeflutf cTofGt} sd /xsf] jtfPsf 5g .

           ;f] cj;/df cfof]hs ;+:yfsL s]lGb|o cWoIf clhtf cof{nn] æko{6g If]qdf dlxnfx?sf] d"n k|jfxLs/0fÆ ljifos sfo{kq k|:t't ug'{ ePsf] lyof] . To;}u/L wgs'6f jx'd'vL SofDk;sf k|fWofks ls/0f l3ld/]]n] æwgs'6f lhNnfsf ;Eefljt ko{6lso If]qx?Æ ljifos df}lvs sfo{kq k|:t't ug'{ePsf] lyof] . cGt/lqmof sfo{qmddf k|:t't sfo{kq dfly v'NNff?kdf 5nkmn sfo{df ;xefuL xF'b} jQmfx?n] ;fRrLs} ko{6g If]qnfO{ ;/n 9+un] ljsf; ug{ /fHon] k|d'v e"ldsf lgjf{x ug'{kg]{ s'/fdf hf]8 lbPsf lyP . cfof]hs ;+:yfsL cwIo clhtf cof{nnsf] cWoIftfdf ;DkGg sfo{qmddf wgs'6f lhNnfsf k|d'v lhNnf clwsf/L /fd' k|;fb pkfWofo, k'g/fj]bg jf/ wgs'6fsf cwIo gu]Gb|eQm >]i7 nufot ljleGg /fhlglts bnsf k|ltlgwL, j'l4hLlj / :yfgLo ;~rf/sdL{x?n] cf– cfˆgf] ljrf/ /fv]sf lyP .

b]p;Le}nf]sf] /sdn] rlk{ lgdf{0f

 

hgljZjf; ;dfrf/bftf

a;Gt6f/ ÷ c7f/;o dfWoflds ljBfno a;Gt6f/sf]  cfof]hgfdf lzIfs , cleefjs / Jofj:yfkg ;ldlt ldn]/ b]p;L e}nf] v]nL %! xhf/ ?k}of rGbf ;+sng u/]sf 5g\ . 

          ljBfnodf rkf]{sf] cfjZos k/]sf]n] 5fq  5fqfsf] j]Unf j]Un} b'O{sf]7] rkf]{ lgdf0f{sf] nfuL ;+slnt ;xof]u /sd vr{ ul/g] lzIfs r]tgfy cfrfo{n] hgljZjf;nfO{ jtfpg' eof] .

;xsf/Lsf] ;fwf/0f;ef ;DkGg

wgs'6f÷…6f]n6f]ndf ;xsf/L 3/ 3/df /f]huf/LÚ eGg] d'n gf/fsf ;fy ;xsf/L cleofgnfO{ ultlbg] k|ltj4tf ;lxt wgs'6f jrt tyf C0f ;xsf/L ;+:yf lnld6]6sf] rf}yf] ;fw/0f;ef zlgjf/ eAo?kdf ;DkGg ePsf] 5 . k|+d'v lhNnf clwsf/L /fd'k|;fb pkfWofosf] k|d'v cfltYodf ;DkGg ;fw/0f;efdf wgs'6f jrt tyf C0f ;xsf/L ;+:yf ln=sf= cWoIf b'uf{ bfxfnn] cfly{s jif{ )^$÷)^% sf] k'FhL lgdf{0f tkm{ ^# nfv &@ xhf/ ( ;o %^ ?kofF j/fj/sf] k|ult ljj/0f k|:t't ug'{ePsf] lyof] .

          To;}u/L nufgL cz'nL tkm{ cWoIf bfxfnn] ! s/f]8 @@ nfv (& xhf/ @ ?k}of a/fj/sf] cfly{s k|utL ljj/0f k|:t't ug'{ePsf] lyof] . ;f] cj;/df pxfFn] cf=j= )^$÷)^% sf] oyfy{ cfo $ nfv @% xhf/ ^ ;o %@ ?k}of / oyfy{ Aofh klg $ nfv @% xhf/ ^ ;o %@ ?k}of g} k|:t't ug'{ ePsf] lyof] . ;fwf/0f;efdf pkl:yt cltly tyf z]o/ wlg ;b:ox?nfO{ :jfut ub}{ ;+:yfsf pkfWoIf lg/g tfdfËn] wgs'6fdf art tyf C0f ;xsf/L ;+:yfsf] clxn] ;Ddsf] cj:yfnfO{ x]bf{ ;xsf/L k|lt ;j}sf] rf;f] / ljZjf; a9\b} uPsf] / ;xsf/L efjgf cg'?k ;fd'lxs efjgfsf] ljsf; e}/x]sf] 5 eGg] atfpg'eof] . ;f] cj;/df wgs'6f jrt tyf C0f ;xsf/L ;+:yf ln=sf] pQ/f]Q/ k|ultsf] sfdgf ub}{ ljleGg /fhgLlts bnsf k|ltlglwx? ;fdflhs ;+3 ;+:yf u}x| ;/sf/L tyf ;/sf/L sfof{nosf] k|ltlglwx?n] z'esfdgf dGtJo JofQm ug'{ ePsf] lyof] .

;dfh;]jL AolQmTjsf] lgwg

kfv|Laf;÷wgs'6f lhNnf kfv|Laf; uflj; jf8{ g+=–# lgjf;L ;dfh;]jLsf ?kdf laVoft sdfpg' ePsf >L ;]g s'df/ /fO{sf] ut sflQs !* ut] c;fdlos lgwg ePsf] 5 . ef]hk'/ lhNnfsf] ;fgf] b'ªdf uflj; –#, df !(*& cf;f]h @) ut] hGdg" eO{ sd{ ynf] wgs'6f lhNnfsf] kfv|Laf; uflj;nfO{ agfpg' ePsf /fO{n] kfv|Ljf; uflj;sf] ;dfh;]jfdf dxTjk"0f{ of]ubfg ug'{ ePsf] lyof] . ef/lto uf]vf{ ;}lgsaf6 k]G;g kfpg' ePsf ;]g s'df/ /fO{n] kfv|Laf; uflj;df :yfoL a;f]jf; ug'{ eO{ ufpsf] ljsf;df lqmoflzn x'g' ePsf] xf] . pxfn] kfv|Laf;df lzjfno dlGb/sf] lgdf{0f sldl6sf] cWoIfsf] uxg lhDd]jf/L lgefpg' ePsf] lyof] eg] k|x/L rf}sL ejgsf] lgdf{0f tyf ufpFdf wf/f, s'jf tyf rlk{ lgdf{0f ug]} hgr]tgfsf] sfddf cxf]/fq nfUg' ePsf]
lyof] .jxfFsf] c;fdlos lgwgn] kfv|Ljf; uflj;nfO{ ck'/l0fo Iflt k'u]sf] dx;'if u/]sf] 5
.

ljb]zdf lgwg ePsfnfO{ ;xof]u

dn]l;of÷ dn]l;ofdf sfo{/t ef]hk'/ h/fof]6f/–% sf /fd jxfb'/ /fO{sf] c;fdlos lgwg ePsf] x'Fbf ef]hk'/ h/fof]6f/ 3/ ePsf xfn stf/df sfo{/t
;'/]Gb| v8\sf, /fhs'df/ j:g]t / clgn j:g]tsf] kxndf l;=
stf/,cn= dtflgog / lko/
8]sf]/];g sDkgLdf sfo{/t ef]hk'/
h/fof]6f/ 3/ ePsf g]kfnL bfh'efO{jf6 d[tssf kl/jf/nfO{ g]kfnL ?k}Fof ^),!&) wgs'6f lxn]sf sf ldq jxfb'/ v8\sf dfkm{t k|bfg ul/Psf] 5 .

ldng :d[tL ;flxTo k'/:sf/ ;'s]{nLnfO{

a]nfot ÷ldng b]jfg :d[lt -cg];fd+_ ;flxTo k'/:sf/ @)^% o'jf ;flxTosf/ b]j]Gb| ;'s]{nLnfO{ k|bfg ug]{ 3f]if0ff ul/Psf] 5 . ljut % aif{ cl3 :yflkt cgnfOg g]kfnL ;flxTo d+rn] lg/Gt/ g]kfnL ;flxTo ljsf; / k|a{4gsf] nflu sfd ub}{ cfPsf] 5 . ut lj= ;= @)^$ df o; ;flxTo d+r dfkm{t ldng b]jfg :d[lt -cg];fd+_ ;flxTo k'/:sf/ :yfkgf ePsf] lyof] . k'/:sf/sf] nflu pko'Qm ;|i6f;h{sx?sf] gfdfjnL l;kmfl/; ug]{ v'Nnf ;"rgf cg';f/ ljZjsf ljleGg 7fFpx?af6 www.sahityaGhar.com dfkm{t ^# hgfsf] gfd k|fKt ePsf] lyof] . k|fKt l;kmfl/; dWo] k|foM l;lgo/ ;|i6fx?sf] gfd /x]sf] lyof] oBkL o;aif{sf] k'/:sf/ 5gf}6 sldl6n] ut @% cS6f]a/sf] lbg n08gdf cfof]lht j]nfot g]kfnL ;flxTo dxf]T;jsf] cj;/df o'jf ;flxTosf/ b]j]Gb| ;'s]{nLnfO{ k|bfg ug]{ 3f]if0ff u¥of] .

dn]lzofdf /x]/ g]kfnL ;flxTosf] nflu cys of]ubfg k'¥ofpb} cfPsf ;'s]{nLn] @ j6f s[lt leQf af]Nb}g @)%( sljtf ;+u|x / cfd'n kl/jt{gsf] af6f] @)^# lgaGw ;+u|x g]kfnL ;flxTonfO{ k|bfg ul/;Sg' ePsf] 5 . ;|i6f ;'s]{nL lj= ;+= @)#* ;fndf t]x|y'd hGdg' eO{ xfn k|sfzk'/ ;'G;/Ldf a;f]jf; ub}{ cfpg' ePsf] 5 .

          k'/:sf/sf] :yfkgf lj= ;= @)#$ c;f]hdf wgs'6f af]w]df hGdg' ePsf :jlu{o ldng b]jfgsf] gfddf jxfsf] bfh' cfgGb b]jfgn] ug'{ePsf] xf] . :j= ldngn] dfWoflds lzIffsf] cWofog ;bg :s'n w/fgdf k"/f u/]sf lyP / /f]huf/Lsf] qmddf stf/ k'u]sf] avt Tolx pgsf] c;dflos lgwg ePsf] lyof] . ;flxTo d+rn] k|To]s aif{ k|bfg ug]{ o; k'/:sf/sf] gub /fl; !) xhf/ ?k}of /x]sf] 5 .

                             –ljZ|jf; bLk ltu]nfaf6

 

dfgj clwsf/ ;+:s[lt lgdf{0f cleofg

e«i6rf/L– ;+:s[ltsf] h8 sxfF 5 Û

s]zj kxf8L

dfgj;Eoftfsf] ljsf; ;Fu;Fu} e|i6rf/ ug]{ k|+j[lQsf]] klg cfkm'nfO{ Hofb} ljsl;t / kl/is[tub}{ nu]s]f kfOG5 . cfhsf] b'lgofFdf e|i6rf/ Pp6f ;d:ofsf] ?kdf dfq g/x]/ Hofb} ulx/f];Fu h/f uf8]/ eflg;sf] dgdl:tisdf a;]sf] ;+:s[ltsf] ?kdf :yflkt eO;s]sf] 5 . e|i6rf/–;+:s[lt g t g]kfn h:tf clt sd ljsl;t b]zx?sf] dfq ;d:of xf] g t sfg'gL jf6f]af6 dfq of] s';+:s[ltsf] h8;Dd k'Ug ;lsG5 . dfqfdf km/s x'g ;Sb5,tl/sfdf leGgtf x'g ;Sb5,z}nL km/s x'g ;Sb5 . t/ of] ;+:s[lt hxfF hxfF dfgjj:tL 5 ToxfF ToxfF ;Dd
o;/L emfFlub} / km}lnb} uPsf] 5 ls dflg;,;dfh / /fHo aLrsf] cGof]gfl>t cGt/;DaGwnfO{ Hofb} dl;gf] u/]/ s]nfpFb} d"ntM dflg;sf] ;f]r / b[li6sf]0f kl/jt{g ug]{ ax'cfoflds / k|efjsf/L k|of;x? gug]{ xf] eg] …e|i6rf/Ú eGg] zAb …dflg;Ú eGg] zAbsf] kof{kjfrL ePsf] x]g{ Tolt w]/} ;do s'g}{ kb}{g . lsgls cfw'lgs ;Eoftfsf] gfddf dflg;n] cfkm'nfO{ hlt al9 :jfyL{ jgfpFb} n}hfG5, pm leq /x]sf] dfG5] Tolt Tolt e|i6«rf/L aGb} uPsf] 5 . e|i6« / cfrf/ oL b'O{ zAb ldn]/ ag]sf] of] zAbn] ;dfhdf cfd dflg;x?n] a'em] h:tf] cfly{s ckrngsf] ljifonfO{ dfq ;d]6\b}g a? rngrNtLdf /x]sf] sfg'gL Joj:yf / g}lts aGwgeGbf jflx/ uP/ ul/g] hf] s's}sf h'g;'s} sfdx? klg e|i6"rf/ cyjf
e|i6« cfr/0f / Jojxf/ cGt/ut kb{5g\ . dg,jrg / sd{n] ;fj{hlgs lxtnfO{ j]jf:tf ub}{ lglh lxtnfO{ k|fyflstfdf /fv]/ ul/g] ;j} dfgjLo Jojxf/x? e|i6« cGt/ut kb{5g\ . To;}n] hj;dd ;fd"lxs lxt / lghL lxt jLrsf] cToGt ;Dj]bgzLn / cGof]gfl>t ;DaGwsf] jf:tfljstfnfO{ dflg;n] lbn}b]lv cfTd;ft ub}{g,clg ha ;dd To:tf] cfTd:jLs[lt cg';f/sf] jrg / Jojxf/df cfkm'nfO{ ?kfGt/0f ug{ p tof/ x'fb}g tj;Dd e|i6«rf/ sd ePsf] jf x'g] s'/fsf] ;kgf b]Vg' ukmf8Lsf] ukm eGbf clnslt klg km/s x'Fb}g .

          dflg; hGdhft ?kdf :jfyL{ k|f0fL xf] . cyjf dflg; eg]lsf] :jfy{sf] lk08g} xf] . To;}n] lg/k]If ?kdf lgM:jfy{ dfG5]sf] sNkgf ug'{ eGbf j]sf/sf] csf]{ s'g} s'/f g} x'g ;Sb}g . To;}n] dflg;n] cfkm\gf] :jfy{nfO{ k|fyfldstf lbg' ljns'n :jfefljs / k|fs[lts s'/f xf] . t/ of] s'/fn] ;Tosf] Pp6f kf6f]nfO{ dfq b]vfpF5 . dflg;sf] csf]{ kf6f] eg]sf] dflg; ;fdflhs x'g'sf] jfWofTds cj:yf xf] . cyf{t\ dflg; :jfyL{ x'G5 / x'g'k5{ eGg] s'/f hlt ;fFrf] xf] p;sf ;j} :jfy{x?sf] l;l4 x'g] ynf] eg]sf] ;dfhg} xf] eGg] s'/f klg Tolts} ;fFrf] xf] . o;n] dflg;n] lglh :jfy{ / ;fd"lxs :jfy{jLr pko'Qm tfnd]n / ;Gt'ng sfod x'g} k5{ eGg] jfWofTds cj:yfnfO{ :ki6 ?kdf ;+s]t ul//x]sf] x'G5 . olt :ki6 s'/fnfO{ klg hj dfl;gn] a'em\g ;Sb}g cyjf a'em\g] cj;/ kfpFb}g cyjf a'em]/ klg a'em krfpg] sfd ub{5 Tof] a]nfdf dflg; :jtMl;4?k lghL :jfy{tkm{ nDk/ eP/ nfUb5 . kmn:j?k p;n] cfkm\gf] ;fdflhs rl/q u'dfpFb} hfG5 . oxL d];f]df p kQ} gkfOsg e|i6«frf/sf] bnbndf km:g k'Ub5 . cyf{t\ ;dflhs :jfy{nfO{ j]jf:tf u/]/} cyjf ;dflhs e"ldsfnfO{ gh/cGbfh u/]/} d]/f] lghL :jfy{sf] ;+;f/ /demdk"0f{ x'G5 eGg] e|dn] p;nfO{ ;tfpF5 . of] lrGtg / Jojxf/n] p;nfO{ ;dfhaf6 ;d"xaf6 cnu ynu agfpFb} n}hfG5 . hj dflg;sf] dg,jrg / Jojxf/ lghL jfy{tkm{ o;/L Psf]xf]l/G5,;dfhdf yl/yl/sf ljs[lt / lj;+ultx? hGdg,x's{g / km}ng yfNb5g\ . o:tf s'/fx?n] rngrNtLsf] sfg'g,g}lts aGwg / dfgjLo d"No / dfGotfx?sf] 7f8f] pNn+3g x'g yfNb5 . o:tf] cj:yfdf dfgj;Eoftfsf] ljsf; qmdg} cj?4 x'G5 . ;dfhdf åGåsf
h/fx? ufl8b} hfG5g\ . xTof,lx+;f / c/fhstf lttf] ;Tosf] ?kdf ;dfhdf k|s6 x'G5g\ . dflg;n] cg'zf;gsf] aGwgdf j:g OGsf/ ug{ yfNb5 . of] cj:yf a9\b} hfFbf dfgj hfltsf] cl:tTjdfg} z+s6 cfpF5 . dfgj clwsf/ / dfgj st{Josf cfwf/e"t d"No / dfGotfx? g} w/fkdf kb}{ hfG5g\ . cyf{t\ dfgj clwsf/ ;+:s[lto'Qm ;Eo ;dfh lgdf{0f ug]{ cleofg z+s6df kb{5 . of] cj:yfdf g t dflg;sf lghL :jfy{x? k"/f x'g] g} jtfj/0f x'G5 g t ;dflhs :jfy{x? g} k"/f x'G5g\ . cyf{t\ dflg; / l;Ëf] dfgj;dfh Ps}rf]6L z+s6df kb{5g\ . clxn]sf] d'Vo ;d:ofg} oxL xf] .

of] jf:tfljstfnfO{ :jLsf/ ug'{sf] ljsNk dflg;;Fu 5}g . e|i6frf/sf] h8 eg]sf] lghL :jfy{df lg/k]If 9+un] nDk6 eP/ nfUg] k|j[lQ g} xf] . dfgj:jefjsf] of] jf:tljstfnfO{ b]zsf] sfg'g,lzIff / wfld{s–;+f:s[lts Jojxf/x?n] cfTd;ft ug{ ;Sg' kb{5 . lghL :jfy{ / ;fd"lxs :jfy{nfO{ ;Gt'lnt 9+un] cuf8L a9fpg' kb{5 eGg] ;f]rsf] ljsf; u/L tbg'?ksf dfgjLo Jojxf/x? x'g] jftfj/0f lgdf{0f ug{ tkm{ ;a}sf] Wofg hfg' g} ;a}sf] enf] x'g] cj:yfsf] ;'lglZrttf xf] . of] sfddf cu'jfO{ sfg'gsf] x'g' kb{5 t/ ;xof]u eg] ;a}sf] rflxG5 . e|i6«frf/sf] s';+:s[ltnfO{ kmfNg of] g} lglj{sNk pkfo xf] .

;+ª\3Lotfdf dlxnf

cfwf cfsfz

;+uLtf l/hfn

;ª\3Lotfn] ljljwtfnfO{ klxrfg u5{ . o;n] Pstf sfod u5{ . To;}sf/0f jiff{}+b]lv yf]kl/Psf] Ps efiff, Ps ;+:s[lt / Ps wd{sf] /fli6«otfsf] vf]naf6 aflx/ lgl:sP/ /fHosf ljljw efiff, ;+:s[lt / hfthfltsf] klxrfg ;ª\3Lotfn] u5{ . ljz]ifu/L ;ª\3Lotfdf alx:s/0fdf k/]sf efiffefifL, lnª\u / ju{sf] klxrfgn] ;a} hgtfn] ljljwtfleq Pstf dx;'; u5{g\ . /fli6"otfsf] vDaf dflgPsf /fhgLlts, cfly{s, ;f+:s[lts / ;fdflhs ¿kfGt/0fsf] ljsNk ;ª\3LotfeGbf csf]{ gePsf] sf/0f b]zn] of] k|0ffnL cjnDag ub}{ 5 . sl/a b'O{ ;o $) jif{ nfdf] s]Gb|Ls[t / PsfTds /fHo ;++/rgf cGttM ljlwjt\ ¿kdf cGTo ePsf] 5 / d'n's ;ª\3Lo nf]stflGqs u0ftGqdf k|j]z
u/]sf] 5 . oBlk, ;ª\3Lotfsf] ;+/rgf s:tf] x'g] eGg]af/] eg] cem} :ki6 vfsf tof/ eO;s]sf] 5}g .

;ª\3Lotfn] PsfTds / s]Gb|Ls[t /fHo-k|0ffnLaf6 ;ª\3Lo / ljs]lGb|t zlQmsf] lgIf]kLs/0f u5{ . x'gt ljut s]xL jif{otf ljs]Gb|Ls/0fsf] k|;ª\u k|z:t rn] . o;sf nflu s]xL kxn;d]t eP . lgIf]kLs/0f / ljs]Gb|Ls/0f eg]sf] Pp6} xf]Og . …ljs]Gb|Ls/0fdf zlQm s]xL ¿kdf afF8kmfF8 eP klg To;n] ljljwtfsf] cfjZostfnfO{ ;Daf]wg ub}{g . t/, lgIf]kLs/0fdf ;a} efiffefifL, If]q / lnª\u s]Gb|laGb' aGg k'U5g\Ú ;ef;b\ tyf clwjQmf ;kgf dNn k|wfgsf] egfOdf .

To;}sf/0f ;ª\3fTds /fHo-k|0ffnLdf k|lqmofut ¿kdf g} dlxnfnfO{ kmfObf x'G5 . t/, o;sf nflu dlxnf ;hs x'g h?/L 5 . dlxnfdfem Pstf / ;xsfo{ ePg eg] Tof] nfe pgLx¿n] gkfpg klg ;S5g\ . ljz]if u/]/ ljljwtfsf] klxrfg ug]{ ;Gbe{df lnª\usf] dfq klxrfg eP/ gk'Ug] 7x/ clwjQmf dNnsf] 5 . …dlxnfleq klg wgL / ul/a dlxnfnfO{ 5'6\ofP/ x]g{ h?/L
x'G5 . ef}uf]lns ¿kdf k5fl8 kfl/Psf / hftLo ¿kdf alx:s/0fdf k/]sf dlxnfsf] k|ltlglwTj ;'lglZrt x'g'k5{,Ú k|wfgsf] egfO 5 . ;ª\3Lotfdf klg ;fdGtjfb xfaL ePsf k|z:t pbfx/0f
/x]sf] k|wfgsf] egfO 5 .

/fhgLlts bnx¿ hgtfsf k|ltlglw x'g\ . t/, hgtf eg]s} /fhgLlts bn x'g\ eGg] cy{ nufpg ldNb}g . t/, clxn] bnx¿ g} ;a} dfldnfdf hgtfsf k|ltlglw x'g\ eGg] efjgf 5, ;ª\qmd0fsfnLg /fhgLlts cj:yfdf Tof] :jfefljs klg x'g;Snf . t/, /fhgLlts bn hjfkmb]xL geP;Dd hgtfdf zlQm lgIf]kLs/0f s;/L x'G5 eGg] d'Vo dfldnf xf] . zlQm k[ysLs/0f clxn] klg 5 . ef]ln t emg\
/fHo / If]q b'j}sf] x'G5 . t/, Tof] ;ª\3Lotfdf dlxnfnfO{ s;/L :jfldTj lbg] eGg] s'/f k|d'v x'g ;S5 .

zlQm afF8kmfF8sf nflu dfq ;ª\3Lo k|0ffnL cjnDag eof] eg] Tof] ;ª\3Lotf ck'/f] x'G5 . zlQm afF8kmfF8nfO{ ;fdflhs cfjZostf;Fu hf]8]/ x]g'{kg]{ dlxnf clwsf/sdL{ tyf ;ef;b\ cf/h' b]pjf /f0ff atfpFl5g\ . ;ª\3LotfnfO{ klg lkt[;Qf;Fu hf]8]/ ljZn]if0f ug{'kg]{df pgsf] hf]8 5 . 8f= b]pjfsf egfOdf ;ª\3LotfnfO{ s;/L dlxnfd}qL agfpg] eGg]df ;a}sf] hf]8 x'g'k5{ . lsgls ;ª\3Lotfdf hfg]lalQs} xfd|f] ;dfhdf ljBdfg bdgsf/L lje]bk"0f{ ;+:sf/ kl/jt{g eOxfNb}g . lkt[;QfTds dfgl;stfdf ef]ln g} kl/jt{g xF'b}g . dlxnf rgfvf] geP sltko cj:yfdf zlQmsf] afF8kmfF8df dlxnfsf] cj:yf emg\ v:sg klg ;S5 . ;ª\3Lotfdf hfg]lalQs} dlxnfsf] ;xeflutf ;'lglZrt x'G5 eGg] ;f]lrxfNg gx'g] pgsf] egfO 5 . ;ª\3Lotfsf] ljsNk g/x]sf] clxn]sf] cj:yfdf dlxnfsf] cy{k"0f{ ;xeflutf ;'lglZrttfsf nflu s'g /fHo-k|0ffnLdf s:tf] Joj:yf x'g'k5{ eGg]tkm{ Wofg lbg'kg]{ b]pjf atfpFl5g\ .

pbfx/0fsf nflu dw]; Ps /fHo eof] / dw]; /fHo-Joj:yfn] ToxfFsf dlxnfnfO{ 3'D6f]leq} a:g'kg]{ ;+:sf/ sfod /fVof] eg] To;n] dlxnfsf] hLjgdf tflTjs km/s NofpFb}g . To;}u/L ;'b"/klZrd csf]{ /fHo eof] / ToxfFsf] /fHo-k|0ffnLn] 5fpk8LnfO{ ;+:s[ltsf] gfddf k|>o lbof] eg] To;n] dlxnfsf] cj:yfdf km/s NofpFb}g . To;}n], ;+ljwfg lgdf{0fsf] qmddf dlxnf cfkm\gf] cl:tTj / klxrfgsf] af/]df k|:6 x'g'kg]{ ts{ b]pjfsf] 5 . To;}n] s:tf] k|0ffnL agfof] eg] dlxnfn] 7fpF kfpF5g\ eGg] s'/f klxn] g} to x'g'k5{ .

hlt klg ;ª\3Lotf;DaGwL ax; x'G5g\ clwsf+z k'?if-k'?ifaLr dfq} x'g] u5{ . dlxnf;Fu klg ;ª\3Lotfsf] ;jfndf 5nkmn x'g'k5{ . ;+ljwfg lgdf{0f k|lqmofnfO{ r':t ¿kdf dlxnfsf] kIfdf kfg{ ;+ljwfg;efdf /x]sf dlxnfsf] kxn x'g'k5{ . casf] ;ª\3Lo /fHo k|0ffnLdf dlxnfsf] e"ldsf s] x'g] eGg]df :ki6 kl/efiff x'g'k5{ . s'g} /fHodf s'g} hfltljz]ifsf] afx'No ePsf] v08df To;leqsf cNk;ª\Vossf] cj:yf s] x'g] eGg]af/] ;+ljwfgd} k|:6 x'g'k5{ eGg] b]pjfsf] 7x/ 5 .

e"uf]nljb\ 8f= kLtfDa/ zdf{n] …g]kfnL Sofgef;sf /ª\ux¿ M hftLotfsf] ef}uf]lns kIfÚ k':tsdf n]v]sf 5g\, …;+;f/sf emG8} b'O{ ;o b]zdWo] nueu b'O{ltxfO{ b]zdf sDtLdf klg Pp6f dxTjk"0f{ hftLo jf wfld{s cNk;ª\Vos ;d'bfo kfOG5, Tof] hg;ª\Vof To; b]zsf] s'n hg;ª\Vofsf] sDtLdf !) k|ltzt /x]sf] 5 . g]kfnsf] cj:yf ct'ngLo 5, lsgeg] g]kfn d"ntM cNk;ª\Vosx¿sf] b]z xf] .ÚclwjQmf k|wfg …/fHo ;ª\3Lotfdf hfFbf cNk;ª\Vossf] ;+o'Qm clwsf/ s] x'G5 / JolQmut clwsf/ s;/L lglZrt ug]{ eGg] s'/fdf 5nkmn u/L lbzf–lgb]{z ug{ cfjZos /x]sf]Ú atfpFl5g\ . pbfx/0fsf nflu dw];df dw];L dfq geP/ yf¿ / kxf8] d"nsf klg 5g\ . o:tf] cj:yfdf dw]; /fHo x'Fbf To;leqsf cGo cNk;ª\Vossf] cj:yf s] x'g] / To;df klg dlxnfsf] cj:yf s] x'g] eGg] ljifodf 5nkmn u/L k|:6 wf/0ff x'g'k5{ . ;~rfl/sf ;d"x

 

rt/f3f6sf] rNnf] / gf/fg3f6sf] levf/L

km|d b af]8{/

lg/fhg atf;

          …emf]nf af]sfpg] xf] < af]sfpg] efÚ af]sfpg' .Ú dfG5]sf] cSsn nufP/ c+sn eGb} km'Rr] cfzftLt cg'/f]w u5{–…tkfOsf] emf]nf d af]lslbG5' lg c+sn .Ú pM ;a}nfO{ uGb} x]5{ / 3l/ jfl/ / 3l/ kfl/ uP/ o;} eG5–…cfG6L tkfOsf] Aofu u?ª eP d ;3fpFy] .Ú pm b}lgs e]l6g] 7fpmF ag]sf] 5 of] .

          rt/f3f6 gfdL ePsf] 5 lxhf]cfh . ;Ktsf]zLn] k"j{ klZrd /fhdfu{sf] ;'g;/L–
;Kt/L ;Ldfv08sf] v08 vfOlbPkl5 k"j{–klZrd ug]{ ofqLx? k"j{af6 wf/fg–rt/f3f6 / lelqdw]; pbok'/sf a'ªa'ª w'nf}6] / 3'dfp/f] lkFw y]rfl/g] ;8s 6]s]/ hfg afWo ePsf
5g\ . klZrdaf6 k"j{ lkm/]sf jf lx8]sfnfO{ klg cGo ljsNksf dfu{x?eGbf To} af6f] a9L ;'/lIft nfu]sf] 5 . lbgdf cf]xf]/ bf]xf]/ ug]{ s/La !% xhf/ ofqL Ps 7fpFdf y'kfg]{ xf] eg] pe} x]g'{kg]{ /f; aGnf t/ Tolt ;+Vofn] cf]lt{/ klt{/ w]/yf]/ ;f:tL v]Kb} eP klg lxhf]cfh rt/f3f6 tg]{ u/]sf] 5 . h'ub]lv Psfw ufpFn]x? Xjf/{ aNg] l;6f / lem+hf vf]Hg jf/kf/ ug]{ 3f6df clxn] cfsfz em'lNsbf / lgEbf;Dd /ldt} nfUbf] eL8 5 . eL8n] p;nfO{ b]Vnf gb]Vnf t/ pm eL8sf] k|To]snfO{ Ps Ps b]Vb5 .

          …s] eG5 of] rNnf] <Ú Ps ultndfg ofqL] p;sf] ;+j]bgf s'Nr]/ p;nfO{ …rNnf]Ú elglbG5 . …k/ hfÚ, …efu\Ú ltg} cg'xf/n] p;nfO{ o;/L xkf5{g\ . p;n] lbgdf s/La bz afx| emf]nf jNnf] e+ufnf]b]lv kNnf] e+ufnf];Dd bz ?k}ofF b/n] af]Sb5 . kl;gf au/df tlKsbf] 5 / a]kjf{x ;'Sbf] 5 . w]/} rNnf]x?dWo]sf] pm Pp6f rNnf] sfd u/]/ rf/f] hf]xf] ubf]{ 5 .

          Ujf/UjftL{ dfG5] lx8\g] d"naf6f] ag]sf] rt/f3f6df cr]n +rNnfÚx?sf] laulauL 5 . ljBfno k9\g hfg] a]nfsf b'wd'v]x?nfO{ rNnf] ag]sf] b]Vbf s;}sf] dgdf P]+7g gkg{ / kg{ b'j} ;S5 / kg'{ / gkg'{n] s'g} cy{ klg g/fVg ;S5 . dl;gf kfv'/fx?n] bfd / sfdsf] df]ndf]nfO ul//x]sf 5g\ . 3f6df eL8 nfUg yfn]b]lv kf/L pbok'/ / jf/L rt/f / cGo 6f9f ufpFsf afnsx? >d ug{ au/ em/]sf 5g\ . sf]xL cfkm}+ / sf]xL cleefjsn] k7fPsf pgLx?nfO{ b]v]/ oltv]/ ;'Gb/ sNkgf ul/Psf] b]zsf] efjL k':tfsf] ;'b'/ eljio cf+sng ug{ ;lsG5 . 9'+ufn] 3f]r]/ 3fpm ag]sf kfOtfnf / 7f]lsPsf cf}+nfdf afFlwPsf t/ km'l:sPsf em'd|fx? a]jf:tf ub}{ pgLx? s'w\5g\ pgLx?sf] 9f8df cfkm' a9Lsf] emf]nfx? 5fFlbPsf 5g\ .

          …cfhsf] afns ef]lnsf] s0f{wf/Ú eGg s'g} klg afFsL r'r] d'vn] afFsL /fv]g . t/ b]zdf a]nf a]nf 7"n} d'2f aGg] u/]sf] t/ 7f]; s]xL x'g] gu/]sf] …afn>dÚ zLif{s vfnL kf]i6/ / lj1fkg eGbf pkNnf] ag]g . …rNnfÚ rf/f]sf] cfz ug{ ;Sb}g d'v]x?;Fu / tLg u]8f slgsfsf] nflu afn'jfdf hf]ltG5 . zx/sf vft] afnsx?nfO{ ;Ddfg ul/g'k5{ eGb} …;8s afnsÚ gfdfs/0f
u/]/ gfkmfjfn lgsfox?n] ;8sdf g} cem} pgLx?nfO{ xsfb}{ lx+8L/x]sf] tLtf] ;To xf] . zx/df dfG5]sf] 8+u'/ / dfG5]n] agfPsf] kmf]x/sf] 8+u'/ / km]l/ b'j} yl/sf 8+u'/dfly afFlr/x]sf Hofnf dhb'/ afnaflnsfx? . zx/df lahf]u ;8s afnaflnsf / Hofnf dhb'/L ug]{sf] syf a]Un} km]xl/:t xf] . t/ o;/L Hofnf dhb'/L u/]/ Hofg kfNbf g};lu{s clwsf/ …lzIffÚ g} u'dfpg[kg]{ lgoltn] b]zsf a9L u|fdL0f afnaflnsfnfO{ ;Fw}{el/ 3]/]sf] 5 / k'u]sf 5g\ rNnf aGg . efjL z}lIfs hgzlQmsf ;Ktsf]zL ;Defjgfx? au/df ?em\bf sf]xL s;}n] uDeL/ eP/ s]xL ;f]lrlbg] km';{b /fVb}g . t/ cfkm'lrGt] sd{sf08L cu'jfn] au/;Dd / ;8s;Dd gLlt / sfdsf] kx'Fr k'¥ofPsf 5}gg\ . ;fFRr} eGg] xf] eg] hgtfn] cfˆgf] enf] unf{g\ eg]/ …dfpÚ agfPsfx? …a]Zof dfpmÚ / hgtf …lrxLsf] rNnfÚ ePsf 5g\ To;}sf] kl/0ffdtM klg xf] rt/3f6sf] rNnf] .

          …krf;–krf;sf] la6f agf .Ú 8«fOe/ sd{rf/LnfO{ ;ts{ u/fpF5–…t]/f afpmn] e/] b'Mv lbG5 .Ú rt/f3f6 kf/L au/df ofqL r9]sf cfwL uf8L sf7df08' hfG5g\ . af6fdf abL{wf/L

lsgf/faf6 cln lelqG5 / eG5–…krf; n] Û lrof vfg'k/]g <Ú …o:tf] lg x'G5 otf<Ú ofq' cfZro{ af]N5–…s:tf] levf/L k'ln; /x]5g\ .Ú pbok'/b]lv g} k|To]s h;f] uf8Laf6 af6fdf plePsf 6«flkms / k|x/Ln] c? s'/f 5f8]/ z'?df g} uf8LnfO{ y'\Tg yfN5g\ . Ps uf8Laf6 /fhwfgL nfu]sf] uf8Laf6 gf/fo0f3f6df dfq b'O 7fpFdf lagf kf]i6 ;8sdf cf}krfl/stfsf nflu l7ªlu|Psf 6«flkmsn] a;sf] h]aaf6 krf;–krf; emf5{g\ . 8«fOe/sf]
lgl/xtf af]N5–…x'G5 ;/, lrof vfg';\ .Ú To;kl5 s'l/g6f/, gf}la;] cflb 7fpFdf km]l/ krf;–krf; v:b} hfG5 . elgPsf] ;'lgof] vf;u/L /ftLpFwf] / laxfg jf cGo a]nf g} klg k|x/L 8\o"6Ldf /x]sf a]nf k|foh;f] uf8Ln] krf;–krf;sf gf]6x? Psflt/ /flv/fVg'k5{ gq km]l/ csf]{ v]k b'Mv kfpg'kg]{ x'g;S5 . To} eP/ klg 6«flkms b]Vgf;fy ljgf
Ozf/f r'krfk krf; v:5 uf8Laf6 . /fhwfgL l5g]{ ;a}eGbf Ao:t k[YjL /fhdfu{df a;]sf 6«flkms k|x/L sf]xL l;s'6] / b'Anf nfUb}gg\ . 

          clg k|;+u hf]l8G5 rt/f3f6lt/sf] rNnf] / gf/fg3f6lt/sf] ;Unf] levf/Lsf] . lbge/ cfsfz af]s]/ rNNff] hfaf] bz ?k}ofF sdfpF5 . gf/fg3f6sf] duGt] krf;–krf; lbgsf] sl/a b'O krf; k6s hDdf u5{ / v'zLn] lkml;Ss xfF:5 . rNnf] sfFw 6s6SofpF5 / cfgGbdf em'D5 . rt/f3f6 To;/L afFR5 gf/fg3f6 To;/L /dfpF5 .

          dnfO{ nfUb5 g]kfnLn] b]z ljsf;sf] ;kgf gkfn]s} /fd|f], h] h;/L sdfO u/]/ cfˆgf] k]6 el/G5 To} a]z 5 . lsgeg] ljsf;sf] ;kgf ztfAbLof}+ k'/fgf] xf] / Tof] To;} u/L nlDab} hfg]5 . b]z ljsf; eP ;a} g]kfnLn] b'Mv kfpmGgg\ eGg] dfG5]sf] rsn]6 skf]sNkgf xf] . ljZjsf ljsf; cg'ejn] g]kfnLdf To;sf] s'g} ;+efjgf b]lvb}g . hfkfg cfheGbf s/La ^) jif{cl3 dfq} klg cfhsf] g]kfnsf] ;]/f]km]/f]df lyof] . t/ b]z ljsf;sf] nflu pgLx?n] ;fd"lxs sfd u/] . s;}nfO{ dfUg' / n'6\g' xf]Og pgLx?sf] ;a} nug b]z ljsf;df s]lGb|t eof] / cfh Pl;ofs} cUnf 3/x? ToxfF 5g\ . /fi6« ;d[l4sf nlu rLgdf k|To]s hgtfn] Ps 5fs vfP/ sfd
u/]sf] atfOG5 . t/ g]kfnsf] jLrlt/ u'8\b} ubf{ Ps g]kfnLn] abL{wf/L levf/L s]xL yfk]/ / w't]/ v'a /dfPsf] b]Vb5 / rNnf] lrplrp ul//x]sf] klg e]6\b5 . / km]l/ k"j{ cyjf klZrd nfu]sf] To} ofqLnfO{ ofqf ;lsPkl5 klg a'ªa'ª w'nf}6], le/fnf], 3'dfp/f] / lrKn]6L af6f]n] klv{/xG5 . 

;d;fdlos

cNk;+Vosx?sf] xs clwsf/sf] ;'/Iff -Minority Rights_

          8f= dx]Gb| nfjtL

k|hftGqdf ax'dtsf] kfngf ;fy;fy} cNk;+Vosx?sf] xs clwsf/sf] ;'/Iff klg Tolt g} dxTjk"0f{ x'G5 .ax'dtsf] cfwf/df s;}sf] klg /fhg}lts / gful/s -Political rights and civil liberties _ clwsf/ vf]l;g' x'Fb}g . ax'dtn] cNkdtsf] /fhg}lts / j}olQms clwsf/ vf];]sf] v08df k|hftGq vQd x'G5 . To;}n] ax';fF:s[lts b]zx?df cNk;+Vos hfltx?sf] efiff,wd{,;+:sf/,hLjgz}nL cflb ;'/lIft ul/g'kb{5 lsgls tL kIfx? pgLx?sf hLjgsf cfwf/e"t ;jfnx? x'g\ . k|hftGqdf ax'dtsf] cfwf/df cNk;+Vos ;d'bfox?sf] ;fF:s[lts clwsf/ vf]:g] s;}nfO{ klg clwsf/ x'Fb}g . t;y{ /fHon] ljleGg ;d'bfox?sf] ;fF:s[lts xs clwsf/sf] ;'/Iffsf] Uof/]G6L ug'{kb{5 . o;sf] nflu /fHo wd{lg/k]If agfOg'kb{5 . cflv/,dflg;nfO{ wd{ rflxg ;S5 t/ /fHonfO{ wd{ h?/t kb}{g . dft[efiffx?aLr ;dfgtf ;[[hgf ul/g'kb{5 . ljleGg efiff, wd{, ;+:sf/sf] ;'/Iff / k|f]T;fxg,;a} ;d'bfox?nfO{ rf8jk{x?df 5'§L,;a}sf ;+:s[lt hu]gf{ ug{ /fHon] ljz]if kxn ug'{kb{5 .

          cNk;+Vosx?sf] xs –clwsf/sf] ;'/Iff ug{ k|ydtM !(() sf] ;+ljwfgdf /x]sf] ljleGg lje]bsf/L k|fjwfgx? vf/]h ul/g'kb{5 . g]kfn cflbjf;L hghflt dxf;+3n] @) j6feGbf a9L ;+j}wflgs k|fjwfgx? lje]bsf/L 5g\ eg]/ 3f]iff0ff u/]sf] 5 . To:t} dw];L,dlxnf  / blntx?n] klg ljleGg k|fjwfg –x?sf] lj/f]w u/]sf 5g\ . ljleGg dft[efifLx?aLr e]befj ug]{,hftLo /fhg}lts kf6L{ aGb]h ug]{, ljleGg ;d'bfox?sf] ;+u7g ug]{  clwsf/x? s'l07t kfg]{ lje]bsf/L k|fjwfgsf] pbfx/0fx? x'g . oL hftLo k"jf{u|xdf -racism_ cfwfl/t 5g\ . pbfx/0sf] nflu g]kfndf hftLo bª\uf lgDTofpF5 eg]/  hftLo kf6L{fnfO{ aGb]h ul/Psf] 5 . t/ k|hftflGqs b]zx?df hftLo kf6L{n] k|hftGqnfO{ ;'b[9 kf/]sf5g\ . …lqml:rogÚ kf6L{x?sf] j]lNhod, 8]gdfs{,lkmgNofG8, hd{gL, O6fnL,nShDju{,xNofG8, :jL8]g, :jL6\h/NofG8, e]g]h'Pnf, sf]:6fl/sfdf s'g} hftLo bª\uf lgDTofPsf 5}gg\,a? pN6f] sltko b]zdf zf;gef/ ;Dxfn]/ 6]jf k'¥ofO/x]sf 5g\ .

cflbjf;Lsf] xs clwsf/

          cflbjf;Lx?sf] klxrfg, Oltxf;,;+:s[lt,hLjg k4lt / cj:yf pgLx?sf]
k/Dk/fut e"ld;Fuhf]l8Psf] x'G5 . klxnf] afl;Gbf ePsf] gftfn] k'Vof}{nL  k|b]zdf pgLx?sf] cu|ufdL clwsf/ x'G5 . of] clwsf/ gful/sx?sf] cfkm\gf] b]zdf ePsf] ljz]if clwsf/h:t} dflgG5 . t;y{ cflbjf;Lx?sf] k'Vof}{nL hUuf tyf cGo k|fs[lts ;|f]tdflysf] clwsf/ ;+j}wflgs ?kdf :jLsfg'{kb{5 . k'Vof}{nL hUuf;Fu ufFl;Psf] vlgh, h+un, vf]nfgfnf cflbsf] pkof]u ubf{ pgLx?sf] ;Ddlt lnOg'kb{5 . ;fy} cflbjf;Lx?sf] k'Vof}{nL 1fgdf pgLx?sf] xssf] /Iff
ul/g'kb{5 .

          cd]l/sf, Sofgf8f, c:6]lnof, Go"hLNofG8, ef/t, lkmlnlkG; / blIf0f cd]l/sfsf sof}{ b]zx?df cflbjf;Lx?sf] e"lddflysf] clwsf/nfO{ :jLsf/ ul/Psf] 5 . ef/tdf ;+ljwfgsf] efu %n] cflbjf;Lx?sf] e"ld
;'/Iff ug{sf] lgldQ s]Gb| / /fHosf] sfg'g ;+;f]wg u/L ljlgod -
regulation_ agfpg] clwsf/ /fHokfnnfO{ lbPsf] 5 . ;+o'Qm /fi6« ;+3n] klg cflbjf;L hghflt clwsf/;DaGwL 3f]if0ffkq hf/L u/]sf] 5 eg] cGt/fli6«o >d ;+u7gn] cflbjf;L;DaGwL clw;lGwnfO{ cg'df]bg ul/;s]sf] 5 .

          rrf{df cfPsf s]xL ;+/rgfx?sf] ;DaGwdf

          k|wfgdGqLsf] k|ToIf r'gfj ug]{ k|:tfj cfufl8 cfPsf] 5 . sfo{sfl/0fLsf] k|ToIf r'gfj ug]{ k|0ffnLnfO{ /fi6«ktLo k4lt elgG5 . k|wfg dGqLsf] lglZrt sfo{sfn x'g] ePsf]n] o; k|0ffnLaf6 rfF8f]rfF8f] ;/sf/ abNg];d:of -govermental instability _ /f]lsG5 eGg] ts{ cufl8 ;fl/Psf] 5 . ;txaf6 x]bf{ of] k|0ffnL cfsif{s 5 t/ ljleGg ljsf;f]Gd'v b]zx?sf] cg'ejnfO{ x]g]{ xf] eg] of] k|hftGqsf] nflu vt/f ;fljt ePsf] 5 .

          cd]l/sfsf] ;kmn /fi6«ktLo k4lt b]v]/ blIf0f cd]l/sfsf] k|foM h;f] b]zx?n] Tof] k4lt cjnDag u/] t/ k|foM tL ;a} b]zx?df /fi6«klt k4ltn] lgjf{lrt tfgfzfx ;[hgf u¥of] . k|ToIf lgjf{lrt /fi6«kltx?n] cfkm" ;Dk"0f{ b]zsf] dtbftfx?af6 r'gfj lht]sf]n] cfkm" ;j]{;jf{ x'g'kg]{ bfjL k|:t't ub}{ ;+;b,cbfnt / cGo lgsfox?sf] clwsf/nfO{ s6fpFb} zflQm cfkm"df PsLs[t u/] . o;/L Psflwsf/ zf;g sfod ul/Psf]n] blIf0f cd]l/sfsf ljz]if1x?
/fi6«klt k4ltn] ljsf;f]Gd'v b]zx?df k|hftGq ;'b[9 kfg{ k2t ub}{g eg]/ eGb5g\ . g]kfnsf] g]tfx?df klg ;s];Dd zlQm cfkm}df PsLs[t ug]{ ;+:sf/ ePsf]n] ubf{ /fi6«klt k4ltn] gofF h+uaxfb'/sf] ;[hgf ug]{ ;Defjgf k|an 5 .

          /fi6«klt k4ltn] 7"nf kf6L{x?nfO{ a9'jf lbg] ePsfn] cflbjf;L hghflt,blnt,dw];L / cNk;+Vos wdf{nDjLx?sf] lglDt clxts/ x'G5 . /fli6«kltsf] r'gfj Pp6f kbsf] nflu x'G5 . pQm kb b'O{ 7"nf kf6L{dWo] Pp6fn] lhT5 . 7"nf kf6L{n] dfq lhTg] ;+efjgf ePsf]n] hgtfx? 7"nf kf6L{x?k|lt cfslif{t x'G5g\ . cflbjf;L hghflt / dw];Lx?sf] k6L{ ;–;fgf ePsf]n] ubf{ /fi6«ktLo k4ltn] tL kf6L{sf] lj:tf/df afwf k'¥ofpF5 .

          /fi6«ktLo k4ltsf jsfnt ub}{ g/xl/ cfrfo{n] ;+j}wflgs k|fjwfgaf6 lgjf{lrt sfo{sfl/0fLsf zlQm ;Lldt ug{;lsG5 eg]/ ts{ /fVg' ePsf] 5 . oxfF Vofn ul/g' kg]{ s'/f s] xf] eg] /fi6«ktLo k|0ffnL ;}4flGts ?kdf zlQm ljefhgsf] k|0ffnL xf] . /fi6«ktLo k|0ffnLsf] sfo{sfl/0fLx? ;+;bLo k4ltsf sfo{sfl/0fL eGbf sd zlQmzfnL x'G5g\ lsgls To; k|0ffnLdf zlQm ljefhgsf] l;4fGtcg';f/ ;+;b\ / cbfntnfO{ zlQmzfnL agfOPsf] x'G5 . t/
/fi6«ktLo k4lt ckgfPsf ljsf;f]Gd'v b]zx?df /fHo ;+/rgfn] /fi6«kltnfO{ sd zlQm lbFbflbFb} klg lgjf{lrt tfgfzfx hGdfof] . tL b]zx?df ;d:of ;[hgf ePsf] zlQm PsLs[t ug]{ /fhg}lts ;+:sf/n] ubf{ xf] . of] ;+:sf/ g]kfndf klg k|r'/dfqfdf 5 . /fi6«kltsf zlQm ;Lldt ub}{df of] ;d:ofaf6 plDsg ;lsb}g eg]/ w]/} b]zx?sf] cg'ejx?n] b]vfO;Sof] .

          o:t} obfsbf hgdt ;+u|xsf] klg ;jfn p7fOg] ul/Psf] 5 . hgdt ;+u|xn] hgtfsf] cfwf/e"t xsclwsf/ vf]:g ;Sb}g . ;fy},olb s'g} ;+f:s[lts ;jfndf hgdt ;+u|x u/fOg] xf] eg] g]kfnh:tf] ax';+f:s[lts b]zdf :jL6h/NofG8 h:t} 8an ax'dtsf] Joj:yf ul/g'kb{5 . :jL6h/NofG8df s'g} klg ;jfn hgdt ;+u|xaf6 kf; x'gsf] nflu aflnu dtflwsf/sf] ax'dt / k|b]zx? -SofG6g _sf] ax'dt h?/t kb{5 .

          cGTodf oxfF k|:tfljt ljleGg ;+/rgfx? ljleGg ;jfnx?af6 ljleGg ;d'bfo –x?nfO{ ;dfjl]z ug{sf] nflu k|:t't ul/Psf x'g\ . Pp6} ;+/rgfn] ;a} k|sf/sf ;d:ofx? ;'Nemfpg ;Sb}g . To;}n] xfd|f] pb]Zo ljleGg ;d'bfox?sf ljljw k|sf/sf alxu{dg -exclusion_ cGTo ug'{ xf] eg] ;a} ;+/rgfx? ckgfpg
'kb{5 . s'g} ;+/rgf gckgfPdf, To; ;+/rgfn] ;Daf]wg ug]{ ljz]if ;jfn / ;d'bfosf] ;dfj]z gx'g;S5 .

hgljZjf; / d]/f] g5'6\g] gftf

gf]6ckm l8;]G6

;Gho ;Gtf]ifL /fO{

d}n] kqsfl/tf z'? u/]sf] lxhf] c:tL h:tf] nfU5 . d]/f] kqsfl/tf @# jif{ nfu]5 eg] hgljZjf; ;fKtflxs klqsf k|sfzg ug{ yfn]sf] klg !& jif{ nfu]5 . t/ d]/f] kfl/jfl/s lhjgnfO{ x]5'{– e/v/ d]/f] 5f]/f & jif{sf] / sfG5f] 5f]/f] # nfu]sf] dfq} 5 . kqsfl/tfsf] Ao:ttfn] slt;f/} dnfO{ a'9fO{;s]5 . ;do sf6]sf] kQ} gkfO{ $@ j;Gt b]lv ;lsP5 . v} lsg xf] kqsfl/tf u/]/ d}n] To:tf] w]/}  ;fy kfP– g ufyg} kfP . d}n] k9]sf] kqsfl/tfsf] wd{ / e"lesf lgefpg] x'Fbf htftt} z+s} z+sfn] dfq x]/]sf] kfPsf] 5' . kqsf/, k|x/L / k|zf;gsf] rf}lj;} 306f 8\o"6L clg p:t} gh/n] ;a}n] x]g]{ ubf{/x]5g\ / klg d of] k]zfaf6 k[ys x'g ;lSbg . ;dfhdf w]/} ;+Vofdf e«i6frf/L cGofo cTofrf/Lx?sf] ;+Vof w]/} t gegf} t/ ltgnfO{ lgoGq0f ug]{ ultnf] xf]O{g cfFl6nf] lgsfo gePsf] / ltgsf] ultljlwx?nfO{ d'sb{s eP/ x]g]{ xfd|f] k/dk/fut dfgl;stfsf] sf/0f kqsfl/tf k]zf z+s6df 5 . eP / qf;lbk"0f{ jftfj/0fdf u'lh|Psf] kqsfl/tf ;fwg ;|f]t / cefjdf Tolts} t8\lkO{/x]sf] d h:tf w]/} kqsf/x?sf] lhjg cyfxf 5g\ . lhjg;+lugLnfO{ klg kqsfl/tfdf ;+nUg u/fPsf] sf/0f c? kqsf/\;flysf] h:tf] /flt ca]/ 3/k'Ubf vfgf lr;f] t/ >LdtL tflQPsf] cj:yf eg] d]/f] 5}g . t/ ;w} kqsfl/tfsf] cfly{s cj:yf ;'w|g g;Sbfsf] hlxNo} ;d:ofsf] lk/nf] Pp6f hLjgdf slxNo} g5'6\g] ;fyL kfO{Psf] 5 . ljut b]lv jt{dfg;Ddsf] kqsfl/tfsf] of] ofqf ;Dddf cfO{k'Ubf ;'gf}nf] cfzf af]s]sf w]/} ;xofqLx? e]l6b} cfPklg ;d:ofsf] sxflnnfUbf] oyfy{df cfO{k'Ubf e]l6g] / 5f]l8g] qmdx? bf]x]l/g] qmd
/f]lsPsf] 5}g .     

;fwg / ;|f]tsf] cefjdf z'?df ePsf] d]/f] kqsfl/tfsf] clttnfO{ ;Dembf klg sxfnL nfU5 . n]6/ k|];sf] hdgfaf6 z'? ul/Psf] hgljZjf; ;fKtflxs klqsf Tof] klg la/f6gu/;Dd k'u]/ 5kfO{ ul/Psf] ;Demgf ;w} tfh} x'g] u5{ . kl5 wgs'6fsf] n]6/ k|];df 6fO{ks]zx? NofPkl5 klg klqsfsf] k|sfzgdf ;fgf] b'Mvx? ;+uflnPsf 5}gg\ . klqsfsf] nflu Ps} rf]l6 sfuh lsGg] ?k}ofF kof{Kt gx'Fbf dlxgfdf b'O{ ltg k6s sfuh lsGgs} nflu lj/f6gu/ wfpg'kg]{ b]lv lnP/ wgs'6fdf lj1fkg kfpg / u|fxs agfpg clxn] t o:tf] kfk8 a]Ng'k5{ eg] !^ jif{ cufl8sf] oyfy{ ef]ufO{sfs'/fx? eGbf w]/}nfO{ syfh:tf] aGg;S5 . pBf]u / Aofkf/sf] z'Gotf ePsf] ;fgf] wgs'6f ahf/ clg clxn] t klqsfsf] u|fxs aGg gdfGg] / z'esfdgf la1fkg lbg] s'/f t stf xf] stfsf] l:ylt 5 eg] Toltv]/sf] ;dfh slt p7]sf] lyof] elg/xg' kb}{g . x'g t Tolta]nf klg wgf9\o ;fx'hLx?eGbf hgljZjf; ;fKtflxs klqsfsf] u|fxs Pj+ lj1fkgbftfx? dWod / lgDg dWod ju{s} x'g\ . ;/sf/L ;"rgf la1fkg 5fKg kfpg' slxn] lrÝf k/] h:t} nfUYof] . oBkL of] cEof; / ;f]Frdf vf;} cGt/ cfPsf] 5}g eGbf klg x'G5 . k|ljlwsf] lasf;nfO{ kR5fpg] qmddf hgljZjf; ;fKtflxs klqsfn] klg )%^ ;fn b]lvg} ckm;]6 k|];df k|sflzt ug]{ b'Zk|of; u/]sf] lyof] . b'Zk|of; o;y{df cfkm';+u sDKo"6/ gx'g' To;dfly wgs'6fdf sDKo"6/ OlGi6Ro"6 ;d]tsf] cefjn] w/fg emg'{ kg]{ afWotf lyof]–h'gqmd cem} /f]lsPsf] 5}g . klqsf 5fKg hfg]qmddf if8oGqsf/Lx?sf] ;f+3flts cfqmd0fdf d}n] em08} Hofg u'dfpg' k/]sf] 36gf w]/} jif{ lat]sf] 5}g .

zfxL sfndf rfs8L ahf/]/ zfxLbnfn / k|zf;saf6 lj1fkg lng' kg]{ h:t} cem} sltko sfof{nodf Tof] ;fdGtL ;+:sf/ uPs} 5}g eg] z'?sf bzs;Dd hgljZjf; ;fKtflxsn] emg} s'g / s:tf] kl/l:ytLsf] ;fdgf em]Nb} klqsf k|sfzg ug]{ sl7g ofqf kf/ ub}{ /xg' k¥of] . h'g cf/f]x cj/f]xsf pNn]v ug}]{ kg]{ 36gfqmdsf ljj/0f x?sf] hLjGt syfn] dfq klg bh{gf}+ 7]nLx?df ;d]t c6fpFb}gg\ . k|hftGqsf] k'g:yfkgfsf sfnv08df h;/L lg/+s'z k~rfotL tfgfzfxsf kIfkf]ifsx? zf]ifs,;fdGtL,bnfn gf]s/zfx?sf] ;+/If0f eP  . clxn] klg cfkm'nfO{ cu|udgsf kIfkflt eGg] slyt qmflGtsf/L egfpbfx?n] ltg}sf] ;+/If0f ub}{ cfPsfn] cfd'n kl/jt{gsf] dx;'z ePsf] 5}g . klqsf k|sfzgsf] sfnv08df log};Fusf] n8fO{ / ;+3if{sf 36gfqmdsf k|df0fx? sfof{nodf ;'/lIft 5Fb}5g\ . tfgfzfxsf bnfn, e«i6rf/L /  sfnfahf/Lofx?sf] lgzfgf ag]sf] hgljZjf; ;fKtflxs klqsfsf ;b:ox?nfO{ cToGt xf]l;of/Lsf ;fy rNg l;sfPsf] 5 . t/ h:t} cefj / sl7g kl/l:yltdf klg hgljZjf; ;fKtflxs klqsfn] cfˆgf] ld;g / Jofj;flos kqsfl/tf b'j} If]qnfO{ ;'ema'em 9+uaf6 cufl8 a9fpg ;kmn ePs} 5 . lg/+s'z tfgfzfx ;fdGt bnfnsf] cGofo / cTofrf/sf] lj?4df zf]lift kLl8t hgtfsf] d'lQmsfdL ;+3if{sf] nflu h:tf];'s} cefj / ;+s6k"0f{ kl/l:ytLsf] ;fdgf ub}{ hgljZjf; ;fKtflxs cufl8 a9]sf] xf] hf] ;bf al9/xg] xfdLn] k|0f u/]sf 5f} . h'g d"No dfGotf / cfbz{nfO{ kyk|bz{ssf] ?kdf canDjg ub}{ k]|; tyf cleJolQm :jtGqtf dfgjclwsf/sf] /Iff / hgtfnfO{ z';'lrt u/fpg hghLljsfsf] cxd\ ;jfnsf] phfu/ ug{ lsl~rt kl5 kb}{g eGg] s'/f clxn]sf] hgljZjf; k|sfzgdf ;+nUg h'emf? o'jf kqsf/ ;d"xn] k|dfl0ft ul/lbPsf] 5 . of] dxfg sfo{df h'6]sf ;zQm ;d'xsf cToGt h'emf? st{Aolgi6 AolQmTjx? k|lt / pxfFx?sf] nuglznftfsf] x[bob]lv sb/ ;Ddfg ;lxt cleafbg ub{5' .

d]/f] kqsfl/tfsf] ofqf hlt s7f]/ ;+3if{do eP klg o;sf] ;kmntfn] lzv/ r'd]sf] cfkm'nfO{ nfU5 . hgljZjf; ;fKtflxs klqsf / lg/Gt/ kqsfl/tfs} sf/0fn] cfh d of] x}l;otdf k'u]sf] x'F . g]kfn kqsf/ dxf;+3sf] ul/dfdo s]lGb|o pk;efklt x'Fb} k|]; sfplG;n g]kfnsf] dfggLo ;b:o h:tf] ;Ddflgt / ul/dfdo kbdf cf;Lg x'g k'Ug' d]/f] nflu ;xh / rfgr'g] s'/f lyPg . lsgeg] d s'g} kf6L{sf] k'R5/ ;dfTg] sfo{stf{d'vL kqsfl/tf gug]{ / kqsfl/tfsf] wd{ / dof{bf eGbf tn em/]/ h:tf];'s} ;Demf}tf ug{ g;Sg] x'Fbf of] sl7g sfo{ lyof] . t/ cfGbf]ng / ;don] dnfO{ d Toxf k'Ug} kg]{ agfof] . To;}n] d d'n's / hgtfk|lt ;dlk{t x'Fb},kqsfl/tfsf] d"No dfGotf / cfbz{sf] ld;gdf ;b}a cl8u 5' . d]/f] klbo bfloTj / lhDd]jf/Lsf] sf/0f d ljut c9fO{ jif{b]lv hgljZjf; ;fKtflxssf] k|wfg ;Dkfbssf] x}l;otaf6 cnu /xg vf]Hf] klg Tof] sfdsf] lhDd]jf/L / ld;gaf6 cnu x'g} ;s]sf] 5}g / d klqsfdf gx'Fbf klg ;dfhdf hgljZjf; ;fKtflxs klqsf;Fu d]/f] gfd hlxNo} hf]l8Ps} kfP h'g s'/f d]/f] nflu cToGt} 7"nf] uf}/j / cyfxf ;DklQ nfu]sf] 5 / d]/f] ld;gdf hlxNo} of] s'/fn] cToGt 7"nf] k|]/0ffsf] ;|f]t aGg] dnfO{ nfUb5 .

 

e«i6frf/LnfO{ lgoGq0f ug'{, u/fpg'g} 5 eg] ===<

6+saxfb'/ /fO{

          dflg; hGdhft :jtM kfkL :jefj / e|i6 dgsf] x'G5 . ;[li6stf{ k|s[lt k/d]Zj/sf] cf1f pNn+3g u/]sf] x'gfn] dfG5]sf] x[bodf cg'lrt cfr/0fn] af; ug{ k'Uof] . kmn:j?kM dfG5]df ;a} lsl;dsf ab\df;L,, b'i6tf, nf]e, O{iof, 8fFxf, xTof, em}emu8f, 5n-sk6 abVofO{, s'/f}6], c?nfO{ abgfd ug]{, 9L6, cx+sf/L, cledfgL, Joflerf/L  / b'i6
s'/f /lrlx8\g] cf1f kfng gug]{, cfb]z / lgod sfg'g gdfGg] h:tf z}tflgs v/fj s'/fx?n] p;sf] x[bodf h/f uf8\of] . ha;Dd p;sf] d[To' x'b}g ta;Dd Tof] h/f pvlng] 5}g .

          zf/Ll/s, dfgl;s / ;fF:s[lts ei6rf/sf] t'ngfdf cfly{s ei6rf/ ;+;f/df a9L eGbf a9L ePsf] kfOG5 – h;n] Ps JolQm kl/jf/ nufot ;d'Rr /fi6«sf] ljsf;df k|ToIf c;/ kfb{5 . ljutsf ;/sf/x?n] e|i6rf/L k|yfnfO{ sdfO vfg] efF8f] agfpb} NofP / xfn /fi6«sf] cy{tGqnfO{ w/f;fodf k'¥ofP . pbfx/0fsf] nflu csf{sf] b]zaf6 dfu]/ vfg] / ljsf; lgdf{0f ug]{ ;f]r jf kl/kf6Lsf] ljsf; x'Fb} uof] . ca g]kfn /fi6«nfO{ cfly{s b[li6sf]0fn] ;jn / ;Ifd kfg'{ 5 eg] g]kfn ;/sf/n] s]xL gofF sbdx? p7fpg'g} k5{ . cfly{s ei6rf/nfO{ lgoGq0f ug'{ g} 5 eg] tkl;nsf sbdx? M
-d]/f] JolQmut ljrf/df_ cKgfpg'g} k5{ M–

!= /fi6« e/Lsf] x/]s JolQm jf kl/jf/sf] rn crn ;DklQsf] clen]v v8f ug]{, u/fpg] .

@= /fi6«;]js x/]s sd{rf/Lsf] ;]jfdf k|j]z ugf{;fy lghsf] k}t[s ;DklQsf] tYof+s /fVg], /fVg nufpg] .

#= lghsf] tnadfg, kl/jf/ ;+Vof / dfl;s kfl/jf/Ls vr{sf] clen]v lng] .

$= crn ;DklQ hf]8\hf cfo>f]t ljj/0f ;DjlGwt :yflgo lgsfodf k]z ug]{, u/fpg] .

%= ^÷^ dlxgfdf jf jif{sf] Ps k6s clgjfo{ cfo Joo ljj/0f kmf/d e/L ;ldltdf k]z ug{ nufpg] .

^= tnadfg eGbf a9L cfo>f]t b]lvg uO{ cs'r\ ;DklQ cfh{g u/]sf] kfOPdf cfo>f]t ljj/0f k'li6 ug{ nufpg] .

&= cfo>f]t k'li6 gePdf cfjZos sf/jfxL rnfpg] .

                             To:t},

*= /fhg}lts ug]{ g]tfx?, Jofkf/L x?, ;+3 ;+:yfdf sfdug]{ JolQmx?sf] klg clen]v v8f ug]{, u/fpg] .

(= cfo>f]t ljj/0f k|dfl0ft gePdf lghsf] k}t[s ;DklQnfO{ 5f]8L e|i6frf/ u/L cfh{g
u/]sf] ;DklQ hkmt\ u/L /fli6«os/0f ug{sf] ;fy} To:tf e|i6rf/LnfO{ d[To'b08 geP klg cfhLjg sf/fjf;sf] ;hfo tf]Sg] jf tf]Sg nufpg] .

!)= w/f}6L /fvL 5'6\sf/ kfpg] k|yfnfO{ vf/]hL ug]{, u/fpg] .

!!= 7]sbf/L k|yfsf] cGTo ug]{ / pkef]Qmf ;ldlt dfkm{t sfd ug]{, u/fpg] .

!@= ljleGg lghL k;ndf /flvPsf dfn ;fdfgx?sf] dfl;s qmo tyf ljqmo d'No;"lr lng] .

!#= ;Dej eP ;/sf/L bf]sfgsf] Joj:yf ug]{, u/fpg] . ;fj{hlgs n]vfk|0ffnLsf] cjnDag klg ug]{, u/fpg] .

          s]Gb|-b]lv ufpF :t/;Dd e|i6frf/ lgoGq0f ;ldlt u7g ug{ cfjZos 5 . e|i6frf/nfO{ lgd'{n kfg{ ;lsGg ha;Dd æt]/f] d]/f]]Æ eGg] k|yfsf] cGTo ul/b}g . /fi6«n] ;fFRr} rfx]df e|i6frf/nfO{ lgoGq0f / Go"lgs/0f ug{ eg] ;S5 – h;n] cfkm\gf] k|f0f eGbf /fi6«nfO{ dfof ub{5 / k[YjLsf] cl:yTj /x];Dd g]kfn / g]kfnLsf] eljZo pHhn /xf];\ eGg] sfdgf ub{5 . g]kfn /fi6«nfO{ cfly{s b[li6sf]0fn] ;jn / ;Ifd /fVg pQm s'/fx?sf] sfofGjog ug{ jt{dfg ;/sf/n] yfngL ug'{kg]{ b]lvG5 . s8f sbd p7fpg} k5{, olb e|i6frf/nfO{ lgoGq0f ug'{ g} 5 eg] ===============<

o; kfnL

hgljZjf; ;fKtflxs

df]km;nsf] kqsfl/tf / d]/f] cg'e"lt

s]z/ /fO{

k"jf~rnsf] If]lqo ;b/d'sfd wgs'6faf6 k|sflzt hgljZjf; ;fKtflxs !^ jif{ kf/ ul//x]sf] ;'Gbf cf}lw v'zL nfUof] . ljleGg pQ/ r9fj cf/f]x cj/f]x kf/ ub}{ 3l/ lgoldt 3l/ clgoldt x'Fb} kl5Nnf] ;dodf k"jf~rnsf] nf]slk|o tyf k|]; sfplG;nsf] jlu{s/0f df wgs'6fsf] Ps g+=>]0fL k|fKt klqsfsf] ?kdf kl/lrt /x]sf] 5 .

df]km;nsf] kqsfl/tf ;fx|} b'MvbfoL 5 . df]km;ndf kqklqsf k|sfzg ug'{ kmnfdsf] lrp/f rkfpg' ;/x dflgG5 . df]km;nsf] kqsfl/tfdf
/fHo ;+oGqsf] kx'Fr gk'Ug',/fhwfgL / df]km;naf6 k|sflzt klqsfnfO{ Pp6} r:dfaf6 x]l/g',l;ldt ;|f]t ;fwgaf6 l;ldt kf7s dfemdf k'Ug',oftfoft,;~rf/ nufot ljsf;sf k"jf{wf/af6 jl~rt /x'g h:tf ;d:ofn] oxfFsf] kqsfl/tf km:6fpg ;ls/x]sf] 5}g . cem df]km;nsf klg kxf8L lhNnfx?df kqsfl/tfsf] cj:yf bogLo
/x]sf] 5 . /fHosf] ;a}yf]s /fhwfgL sf7df08f} s]lGb|t /x]sf] cj:yfdf /fHosf] rf}yf] c+u kqsfl/tf klg c5'tf] /xg ;s]g . To;}n] xfdL ;lhn} c8sn nufpg ;S5f} hgljZjf; ;fKtflxssf] klg !^ jif{] ofqf kSs} ;xh lyPg . ljljw sl7g ;+3if{ kf/ u/]/ cfPsf] 5 . df]km;nsf] kxf8L lhNnfsf] kqklqsfn] !^ jif{ kf/ ug'{ ;u/dfyfsf] lzv/ r'Dg'' hlts} ;kmntf xf] eGg] nfUb5 .

hgljZjf; ;fKtflxs;Fu d]/f] lrgf/L w]/} ePsf] 5}g . hltv]/ d ef]hk'/df j;]/ ;lqmo kqsfl/tf ul//x]sf] lyP,Tof] ;dodf d]/f] hgljZjf;;Fu s'g} ;fldKotf lyPg . dnfO{ nfU5 Tof] ;do )%( ;fnlt/ of] klqsf cfkm\gf] cl:tTj;Fu ;+3if{/t lyP xf]nf Û . d]/f] JolQmut cg'ej JoQm ug{ rfxfG5'– hj @)%* ;fndf b]pjf
;/sf/sf] kfndf ;+s6sfn z'? eP;Fu g]kfnL kqsfl/tfsf]  bzf z'? eof] . kqsf/dfyL w/ks8,h]nrnfg,dfgl;s ef}lts oftgf
/fHoaf6 g} x'g yfNof] . cfZrfo{sf] s'/f ef]hk'/ lhNnf h:tf] ljs6 b'u{d ljsf;sf k"jf{wf/af6 jl~rt lhNnfdf eg] e/v/} kqsfl/tfsf] hu ToxL sfndf eO/x]sf] lyof] . hltv]/ b]zdf /fhf 1fg]Gb|af6 ;+;b lj36g ul/ cfkm\gf] cg's'n ;Qf xftdf lnO/x]sf] cj:yfdf xfdL clwsf+z lhNnfsf ;a} slgs'yL kqsfl/tf l;ls/x]sf lyof}  . Tof] ;dodf cf}nfdf uGg ;lsg] kqsf/ lyof} . clwsf+z l;sf? g} lyof] . xfd|f] kqsfl/tfsf] u'? lj/f6gu/af6 cfPsf sflGtk'/sf j]b/fh kf}8\ofnn] nfdf] ;do /x]/ s]xL kqsfl/tfsf] hu /fVg d2t u/] .

z'?df cflbjf;L hghflt cfGbf]ngsf] ld;g lnP/ PSsf;L ljgf k|lzIf0f / k"jf{wf/ k|j]z u/]sf] d cGttM Jofj;flos jGg s/ nfUof] . Tolt~h]n ldl8of l;ldt lyP . xfdL ;fyLx?;Fu sNkgf ub{Yof} . If]qLo ;b/d'sfd wgs'6fsf kqsf/ ;fyLx? slt efUodfgL 5g\ . ToxfFsf klqsf / kqsf/ Jofj;flos 5g\ . kqsfl/tfsf] nflu pj{/ 5 wgs'6f xfd|f] a'emfO{ ToxL x'GYof] .

)^) kmfu'gdf dfcf]jfbL cfqmd0faf6 6]lnkmf]g 6fj/ Wj:t ePkl5 xfdL kqsfl/tfaf6 nueu xft w'g' kg]{ cj:yf cfof] . @) ?k}of ldg]6 km\ofS; ;d]t ug{ gkfpg] cj:yf cfof] . ToxL ;dodf /fHo / dfcf]jfbLn] :jtGq k"j{s n]Vg glbg] wlDs lbg] ug{ yfNof] . lhNnf jflx/sf ldl8ofdf ;dfrf/ ;Dk|];0f ug]{ xfdL To;kl5 :yflgo klqsf lgsfNg jfWotf cfOk/\of] . t/ lhNnfdf ckm;]6 5fkfvfgf lyPg . ToxL cj:yfnfO{ dWogh/ /fv]/ lhNnfdf ckm;]6 k|]; ;d]t :yfkgf eO{  d}o'ª ;fKtflxssf] hGd x'g k'Uof] .

d}o'ª ;fKtflxs w]/} ;Defjgf jf]s]/ cfPsf] klqsf lyof] . klqsfdf xfdL ;a} ju{sf] pkl:ytL lyof] . hDdf * k[i7df k|sflzt ;f] klqsfdf nufgL / hgzlQm klg /fd|f] lyof] . t/ df]km;nsf] kqsfl/tfsf] tTsflng ;]/f]km]/f]df of] klqsf l6ls/xg ;s]g . df]km;nsf] kqsfl/tfsf] h:tf] syfJofyf lyof] d}o'ªsf] klg ToxL syfJofyf bf]xf]l/of] . nufgL e"tk"j{ nfx'/] / ;dfh;]jLsf] cfsif{s lyof] / ;dfrf/ If]qdf cg'ejL o'jfx?sf] /fd} ;fy kfPsf] lyof] . t/ xfd|f] cfDbfgL eGbf vr{ jl9 lyof] . xfdL ;a} lgz'Ns v6]sf lyof} t/ klg sl/a ^ dlxgf kl5 klqsf aGb x'gk'Uof] . ;f] klqsfsf] cj;fg ;Fu}lhNnfdf kqsfl/tfsf] Ps lx;fjn] z'Gotf 5fof] . klqsfsf] lg/Gt/tf lbg dfgl;s,zf/Ll/s lx;fjn] ;d]t tDtof/ lyof} . t/ xfdLdf c;kmntf xft nfUof] . o; sl7g lbgx?df wgs'6faf6 k|sflzt hgljZjf; ;fKtflxs eg] xfd|f] sfof{nodf lg/Gt/ cfO/xGYof] x'nfs dfkm{t . z'?d} ^ k]h sd;n sfuhdf klqsfsf] sfof{nodf cfO/xbf xfd|f] 5nkmnsf] ljifo eO/xGYof] . xfdL klqsfsf] ljifo j:t' eGbf klg d}o'ª h:t} rf8} cj;fgsf] c8sn sfl6/xGYof] . t/ hgljZjf; ;fKtflxs eg] sl7g /fhgLlts kl/l:yltdf cem cfkm\gf] e"ldsf ;zQm jgfpb} cfO/x]sf] lyof] . df3 !( kl5sf] 1fg]Gb| zfxsf] zf;gsfndf klg ljljw sl7g kl/l:ytL em]Nb} ljz]ifu/L cflbjf;L hghflt cfGbf]ngsf] kIfdf h]xfb g} 5]8\of] . d ef]hk'/df a;]/ lgofnL/x]sf] lyP klqsfn] k|]; :jtGqtf,;dfhsf] ljs[lt lj;+utL / Aofks e|i6frf/sf] kf]i6df6{d ub}{ lg/Gt/ k|sfzg eO/x\of] . xfd|f] c8snnfO{ unt ;fljt u/fO/x]sf] lyof] . clxn] klqsfn] Tof] sl7g kl/l:ylt;Fu} d'sfljnf u/]/ cfkm\gf] klxrfg bx|f] jgfO{;Sof] . bf];|f] hgcfGbf]ng )^@÷)^# P]ltxfl;s ;+ljwfg;efsf] lgjf{rg / u0ftGq :yfkgf ;Dddf cfkm\gf] st{Jo lgjf{x ub}{ cy{k"0f{ ofqf to ul/;s]sf] 5 . t/ b'vsf] s'/f d}o'ª ;fKtflxsnfO{ km]/L k|sfzg ug{ eg] ;s]gf} .

          d}o'ª ;fKtflxsn] klg s]xL ;sf/fTds t/ hf]lvd sfo{ / cEof;sf] yfngL u/]sf] lyof] . tTsflng ;dodf rln/x]sf] cflbjf;L hghflt cfGbf]ng /fHosf] k"gM;+/rgfdf hftLo :jfzf;g / cfTdlg0f{osf] clwsf/sf] kIfdf k|;:t} dnhn ul//x\of} . :yfg kfO/x\of] . jx; l;h{gf ul/lbof] ;fy} ;/sf/L sfof{nodf x'g] e|i6"frf/ clgoldttf / ;dfhsf] ljs[lt lj;+ult jf/]df em6f/f] xfgL/x\of} . To;}n] ;dfhsf ljsf/ tTj / ;/sf/L sfof{no slxNo} ;sf/fTds jg]g\ . ;w} klqsfsf] lj/f]w ul//x] . klqsf /fO{s/0f hfltjfbL /x]sf] ;Dk|fbflos cf/f]k nufO/x] . t/ d}o'ª cfkm\gf] d'2f ld;gdf cl8u /lx/x\of] . a? kf7ssf] dfof kfP/ k|sfzgsf] @ dlxgfdf ufpFufpdf @ xhf/ k|lt ;s'{n];g x'gyfNof] . ;Dejt b'u{d lhNnfdf oltsf] ;s'{n]zg pRr dflgG5 . ufpFufpFdf u|fld0f kqsf/ pTkfbg u/]/ cfjfh ljlxgx?sf] cfjfh ;Dk|]if0f ul/x\of} . t/ /fHo / s]xL v/fa tTjsf] lu4]b[li6 / /fhgLlts 36gfqmdsf] rk]6fdf of] klqsfn] cfo' nDjfpg g;ls aGb x'g k'Uof] .

d}n] d}o'ª / hgljZjf; ;fKtflxsnfO{ lsg t'ngf ul//x]sf] 5' eg] oL b'j} klqsfsf] ld;g Pp6} lyof] . oL b'j} klqsfn] cflbjf;L hghflt cfGbf]ngnfO{ prfO{df k'¥ofpg w]/} of]ubfg k'¥ofPsf] 5 . ;/sf/L d'vkq h:tf] vfnL k|]; jQmJo uf]i7L,;]ldgf/,tflndsf] ;dfrf/ dfq 5fKg hfg]g . ;dfhsf] sfnf] st'{tnfO{{ e08fkmf]/
ul/g}/x\of] . b]z hln/x]sf] j]nfdf ;d|f6 lgo/f] em} d'/nL ahfP/ j:g] sfo/tf b]vfPgg\ . logn] ;flRrs} Aoj;flostf / ldzg lnP/ kqsfl/tf u/]sf5g\ . ;dfhsf] P]gf jlg cfjfh ljlxgx?sf] cfjfh jlg/x\of] oL klqsf . t/ d}o'ª ;fKtflxsn] cfkm\gf] lb3f{o" cfo" jgfpg ;s]g . o;df hgljZjf; ;fKtflxs awfO{ / wGojfbsf] efuLbf/ jg]sf] 5 . o; klqsfsf] lbuf]kgsf] k|z+;f ug}{k5{ . of] klqsf cflbjf;L hghflt / blnt cfGbf]ngsf] v'/fs xf],b:tfj]h xf] . t;y{ cfufdL lbgdf hftLo :jfoQtf /fHo ;'lglZrttf ug{df of] klqsfn] yk e"ldsf v]Ng'kg]{ b]lvG5 . gofF g]kfnsf] ;xofqL hgljZjf; ;fKtflxs jGg'kb{5 . cfd kf7sn] olx rfx]sf] 5 . o;sf] nfuL csf]{ !& jif{ lg/Gt/ k|sfzg eO/xg'kb{5 . hgtfsf] ljZjf; lhlt/xg'kb{5 . k"jf{~rnjf;Lsf] 9's9'sLdf /lx/xg' kb{5 .

          klqsfsf] s]xL sldsdhf]/L klg b]lvG5 . o; klqsf ca k"/fg} 9/f{jf6 rNg ;Sb}g . klqsfsf] lbuf]kgsf] nflu ;+:yfut gu/L ;'v} 5}g . To;sf] nflu gofF ld;gjf6 gofF ;+/rgfdf gofF ;f]r / z}nLaf6 cuf8L a9\g' kg]{ b]Vb5' . Pp6f …a|f08g]dÚ jlg;s]sf] hgljZjf; sDklgsf] ?kdf jf ;d"x jgfP/ lhDd]jf/L jf8kmf8
u/L hfg' kg]{ b]lvG5 . klqsfsf] ;Dkfbg / Jofj:yfkgdf 5'§f5'§} hgzlQm x'g'kb{5,h'g clxn] b]lvGg . cfufdL lbgdf ;x'lnot Jofhb/df k|];sfplG;n ldl8of lasf; sf]ifsf] ;xof]udf ckm;]6 k|]; /fVg] h'g hdsf]{ ;fKtflxs kl/jf/n] ul//x]sf] 5 Tof] k|of; ;/fxlgo 5 . klqsfsf] s]xL ;fgfltgf sldsdhf]/L jfjh'b oL kIfx?df Wofg lbPdf of] klqsf df]km;nsf] kqsfl/tfdf sf]z]9'+uf jGg]5 .

n]vsM kqsf/ dxf;+3 ef]hk'/sf] s]lGb|o kfif{b ;b:o x'g\ .

aDxrfo{sf] ;d:of

of}g lzIff

o; l;nl;nfdf 8fS6/ Sofy/fOg 8]le;n] Pp6f k|ZgfjnL agfPsL l5g\ –…s] tkfO{ ljZjf; ug'{x'G5 ls ;Dk"0f{ zf/Ll/s / dfgl;s :jf:Yosf nflu of}g ;dfud cfjZos 5 <Ú of] k|Zgsf] pQ/ Ps xhf/eGbf a9L dlxnfx?n] lbPsf lyP . tLdWo] #*=& k|ltzt cyf{t\ #(=$ dlxnfn] of}g ;dfud cfjZos 5 eGg] hjfkm lbPsf lyP s]xLn] cem a9L hf]8 lbPsf :jLsf/ u/] . z]if ^!=@ k|ltzt cyf{t\ ^=)# k|ltztn] gsf/fTds pQ/ lbP . s;}n] hf]8bf/ ?kn]
gsf/fTds hjfkm lbP eg] s;}n] ;+lbUw ?kdf . ;;t{ cfjZos 5 eGg] pQ/ lbg]x?n] …ljz]ifu/L k'?ifsf nflu dfgl;s :jf:Yosf nflu of hLjgnfO{ k"0f{ jgfpgsf nflu cyjf s'g} ljz]if k|sf/sf nflu cfjZos ePsf] atfP eg] gsf/fTds pQ/ lbg] dlxnfx?n] cfkm\gf pQ/df o:tf] n]v]sf lyP–…cfjZos xf]Og t/ :jfefljs rflxF xf] , of jfG5gLo 5, of k"0f{ dfgl;s :jf:Yosf nflu x}g, cfjZos 5}g,d'l:sn 5 , cfjZos t 5}g t/ hf] JolQm To;jf6 jlGrt /xG5g\ pgLx? s'l07t x'G5g\ / pgLx?df
rfp/Lkg cfpF5 o:t} o:t} . Pp6f dxTjk"0f{ s'/f s] 5 eg] of}g ;dfudnfO{ cfjZo g7fGg] dlxnfx?dWo] %(=% k|ltztn] cyf{t\ cfwfeGbf a9Ln] x:td}y'g ub{y] eg] of}g ;dfud cfjZos 5 eGg]x?dWo] &^ k|ltzt dlxnfn] klg x:td}y'g ub{y] . of}g ;dfudnfO{ cfjZos 5 eGg] hjfkm lbg]x?dWo] o:tf dlxnfx? w]/} lyP h;nfO{ dfusf ljifodf hfgsf/L g} lyPg .

          h;n] clta|Dxro{af6 x'g] sl7gfOnfO{ ;fgf] u/]/ b]vfpF5g\ pgLx?sf nflu d?:yndf a:g] O;fO{ ;fwgx?sf k}n]l8o;åf/f /lrt …:ju{Úgfds k':ts k9\g' pQd x'g]5 . tL ;fw' tu8f / b[9 ;+sNk lyP . pgLx?n] ;Gof;sf  cfbz{k|lt >4f /fVby] To;nfO{ sfof{Gjog ug{ cg's"n kl/l:yltdf /xGy] / pgLx?sf lbgrof{ hlt s7f]/ x'Gy] ls xfdLx? sNkgf;d]t ug{ ;Sb}gf} t/ klg of}g k|nf]egaf6 pgLx?nfO{ hlt si6 x'GYof] Tolt si6 cGo s'g} s'/faf6 x'FFb}GYof] . To:tf] pgLx?nfO{ hLjgko{Gt eO/xGYof] .

          k|frLg tk:jLx?sf] cg'ejfnO{ Psflt/ /fv]/ jt{dfgdf ljrf/ ug]{ xf] eg] ;fjwfgLk"j{s ul/Psf o:tf cGj]if0faf6 yfxf x'G5 ls nuftf/ a|Dxro{ cyjf of}g ;lqmotfsf] cleJolQm lagf c? t s] 8fS6/x?;d]t /xg ;s]sf 5}gg\ . jf:tljs a|Dxrf/L ToxL xf] h;n] gf/Lx?;Fu x+;Ldhfs cyjf cfTdd}y'g;d]t ub}{g . 8fS6/
/f]n]8/n] To;}n] eg]sf 5g\ Jofks b[li6n] x]g]{ xf] eg] a|Dxro{ eGg] h:tf] rLh 5b} 5}g . h;df of}g nIf0f k|s6 x'g kfpFb}g pgLx?Dff  cS;/ of}g cfj]u dGb cj:yfdf x'G5 . of}g cfj]usf h'g e]bx? xfdL kfpF5f} To;sf] k|d'v sf/0f /fli6«o k/Dk/fx?df eFPsf] cGt/ klg xf] . s'g} b]zdf j]ZofudgnfO{ ;xf/f lnOG5 eg] s'g} b]zdf x:td}y'gnfO{  . o;df 8fS6/x?sf] @ ;d'x 5 . Ps ;d"xn] x:td}y'gnfO{ ck'?if –hgf]lrt cfbt eGb} s8f eT;gf ub{5g\ / j]Zofudgk|lt ;lxi0f'tf bzf{pF5g\ eg] csf]{ ;d"xn] j]ZofudgnfO{ vt/gfs / cg]}lts elg s8f lgGbf ub}{ x:td}y'gk|lt t'ngfTds ?kn] ;lxi0f'tf bzf{pF5g\\ . olb xfdLx? ct[Kt of}g ;lqmotfsf] cleJolQM h:t} clgb|f,lr8lr8fkg,
l;/bb{,lel/ËL cflb :gfoljs b'j{ntfsf] pkrf/ sd ug{ rfxG5f} eg] xfdLn] lgDg s'/f Wofg lbg' plrt x'g]5 . ha clt a|Dxrosf] kl/0ffd :j?k pTkGg x'g] si6 lglZrt ?kn] dfgl;s u8a9Lsf] ;Ldf;Dd k'Ub5 tj cGo ;xof]uLsf]
sf/0fdfly klg ljrf/ ug'{ h?/L x'G5 . To; :yfgdf k'u]/ dgf]ljZn]ifsx?n] cjr]tgfsf If]qdf s}of} e|fds dfu{ vf]hL ug]{ r]i6f u/]sf 5g\ . n]j]nkm]N8n] s] kQf nufPsf 5g\ eg] @$ jif{sf] pd]/;Dd k'?ifnfO{ a|Dxro{sf] si6 cToGt} sd
x'G5 . To;kl5 klg p;nfO{ ;fob} TolQ si6 x'G5 ls 8fS6/L ;xfotfsf] cfjZostf k/f];\ . v/fa zf/Ll/s agfj6af6} a|Dxro{ :gfoljs /f]usf] sf/0f jGg ;Sb5 .

          ;/n hLjg ;fbf ef]hg,zLtn hnåf/f :gfg, ljnfl;tfsf] cejf,;d:t
zf/Ll/s of dfgl;s pQ]hgfaf6 aFRg' ;To;+u dgnfO{ /fd|f sfd / ljrf/df nufO{/fVg', v'nf xfjfdf oy]i6 Jofod ug'{ cflb g} o;sf] pkrf/ xf] . cyf{t\ cf/f]Uo zf:qsf] lgodfg';f/ rNg' g} o;sf] pkrf/ xf] . Pp6f s'/f s] ofb ug'{kb{5 eg] pkrf/ ;dod} ug'{kb{5 . cyf{t\ /f]uL x'g'eGbf klxn] g} ug'{kb{5 . ha Ps k6s
zf/Ll/s of}g cfj]u cbdgLo ?kaf6 pkl:yt x'G5 ta oL lgod Tolt nfek|b x'Fb}gg\ hf] atfOg] u5{g . ;fwf/0f zf/Ll/s Jofodaf6 sfd]Iff bdg jx'g' t k/} hfcf];\ To;af6 pN6} dlxnf k'?if b'j}df sfd]Iff pQ]lht
x'G5 . clg sfd]Iff tadfq bdg ug{ ;lsG5 ha Jofofd olt w]/} ug'{kb{5 ls Jofofd ug]{ JolQm k'/} ylst xf]cf];\= . To;}u/L dfgl;s sfo{ ljz'4 ?kn] ;"Id9+usf] eof] eg] klg of}g pQ]hgf pTkGg ug{ afWo x'G5 . of] t ;a}nfO{ yfxf ePs} s'/f xf] ls cf/f]Uo zf:qsf] lgod zlQmjw{s x'G5 . ctM o:tf] x'g ;Sb}g . ls oL ;a} lgodn] of}g If]qdf zlQm ga9fcf];\= . xfdLx?N] o:tf] s'g} Joj:yf ug{ ;Sb}gf}+ h;af6 zf/Ll/s k|0ffnLdf rflxF zlQm pTkGg xf];\ t/ of}g k|0ffnLdf rflxF To;sf] s'g} klg k|efj kb}{ gkf/f];\ .

:jf:Yo lzIff

aftfj/0f

jftfj/0fLo :jf:Yo tyf ;/;kmfO{

!= jftfj/0fLo :jf:Yo tyf ;/;kmfO{sf] cjwf/0f tyf cy{ dflg;sf] k|fs[tLs hLjg tyf p;n] lasf; u/]sf ;Eo hLjg Ps lglZrt k|fs[lts ;]/f]km]/f]df cjl:yt /x]sf] x'G5 . dfgj hLjgnfO{ k|efljt ug]{ ;d:t 36sx?nfO{ ;fdfGotof jftf–
j/0fsf] ?kdf JofVof ul/G5 . jf:tjdf dfgj hLjgnfO{ k|efljt kfg]{ cj:yf / ;]/f]km]/f] cyf{t k|fs[tLs 36sx? –h:t}M e"dL, jfo' tyf hn_ h;leq JolQmn] cfkm\gf] hLjgofkg u/]sf] x'G5, jftfj/0fsf] ?kdf JofVof ul/G5 . o;nfO{ csf]{ zJbdf eGg] xf] eg] dgl;sf] ;/]fkm]/f] h;leq /x]/ p;n] cfkm\gf] hLjglgjf{x u/]sf] x'G5 To;nfO{ jftfj/0f elgG5 .

          jf:tjdf, jftfj/0f tyf jftfj/0fLo :jf:Yo / ;/;kmfO{sf] cjwf/0ff hl6n 5 . t;y{, jftfj0fLo :jf:Yo /
;/;kmfO{sf] JofVofk"0f{ …;/;kmfOÚ -
Sanitation_ sf] rrf{ cfjZos b]lvG5 . …;/;kmfOÚ
-
Sanitation_ sf] g]kfnL ?kfGt/0f xf] h;sf] cy{ …:jf:YonfO{ /Iff ug]{ zf:qÚ
-
The science of safegurding health_ . …g];gn :oflg6];g kmfpG8]zgÚ o'=P;=P= -National Sanitation FoundationM USA
_ sf cg';f/ æ ;/;kmfO{ hLjgsf] dfWod xf] . o;n] /xg;xgsf] pRrtfnfO{ hgfpF5 h;df ;kmf 3/, ;kmf If]q, plrt Joj;fo, :jR5 l5d]s tyf ;kmf ;d'bfo kb{5g\ . Æ

          lgisif{sf] ?kdf eGg] xf] eg] /f]u lgoGq0f tyf :jf:Yo clej[4Lsf nflu jftfj/0fsf ;Dk"0f{ kIfsf] lgoGq0fnfO{ ;/kmfO{sf] ?kdf JofVof ug{ ;lsG5 .

          ;/kmfO{sf] s]xL JolQmx?sf nfuL kmf]x/d}nfnfO{ ;kmf ug]{ eP tfklg o;n] Pp6f jftfj/0fLo lj1fgsf] ?kdf cfkm\gf] lasf; ul//x]sf] 5 . jftfj0fLo ;/;kmfO -Environmemental Sanitation_ cfhsf] ckl/xfo{ cfjZostf x'g uPsf] 5 . aftfj/l0fo cfjZostfnfO{ JofVof ub} …ef]/] ;ldtLÚ -Bhore Committee_ n] cfkm\gf] k|ltj]bgdf eg]sf] lyof]– æ ha;Dd jftfj0fLo :jR5tfnfO{ gsfl/G5 / ;fd'bflos hLjg k|4lt bf]ifk"c0f{ /xG5 tj;Dd xfd|f ufFp tyf zx/n] c:ktfnnfO{ lj/fdL cfug]{ sf/vfgfsf] ?kdf sfd \ul//xG5g\ .Æ jftfj0fLo ;/;kmfOnfO{ kl/eflift ub}{ ljZj :jf:Y ;+ª\3 -WHOM Report 1950_ n]V5– æ jftfj0fLo ;/;kmfO{ eGgfn] dg'iosf] j/Lk/Lsf tL ;d:t kbfy{sf] lgoGq0fsf] af]w u/fpF5 h;n] p;sf] ljsf;, :jfYo tyf cfo'dfyL k"0f{ k|efj kfb{5 jf kfg{ ;S5 . Æ

dfOqmf];ˆ6 PS;njf/] hfgsf/L

Microsoft Excel nfO{ ;fwf/0ftf Ms-Excel eGg] ul/G5 . of] Electronic Spreadsheet Package xf] hxfF xfdL xfd|f] 8f6fx? /fVg, To;nfO{ process ug{, filter ug{ ;fy;fy} 8f6fx?nfO{ chart sf] ?kdf k|:t't ug{ klg ;Sb5f} . of] ljz]if u/]/ Mathmatical and logical problem solve ug{ sf] nflu k|lz2 dflgG5 . h;sf] nflu xfld Formula k|of]u ug]{ ub{5f} . o;sf] dfWodjf6 xfdL Mathematical, financial, statistical, engineering ;d:ofx? ;dfwfg ug{ ;Sb5f} .  ;fy;fy} o;sf] k|of]u jf6 xfld ljn, ef}r/, salary sheet, dfs{l;6x? tof/ ug{ ;Sb5f} . o;sf] k|of]u jf6 xfdL w]/} 8f6fx? NffO{ Aojl:yt ?kdf ;dfof]hg ug{ ;Sb5f} ;fy;fy} Jojl:yt ?kdf :6f]/ ug{ ;Sb5f} . of] ;ˆ6j]o/sf] ljsf; klg ljn u]6\;sf] sDkgL Microsoft company n] u/]sf] xf] . excel sf] extension name .xls xf] .

PS;n k|f]z]l;‹sf] k|d'v ljz]iftfx?

!_o;cGtu{t xfld o;sf] js{l;6df leGg k|sf/sf ul0ftLo ;d:of ;dfwfg ug{ ;Sb5f} .

@+_ o;df xfdL 8f6fx?nfO{ Jol:yt ?kdf :6f]/ ug{ ;Sb5f} h;sf] kmfObf xfdL xfd|f] 8f6fx? nfO{ easily search ug{ ;Sb5f} .

#_ 8f6fx? /fv]/ xfld ;lhn} 8f6fx? nfO{ Chart sf] ?kdf k|:t't ug{ ;Sb5f} .

$_ o;n] xfdLn] create sf] formula nfO{ ;lhn} accept u5{ .

%_ o;df w]/} worksheet x? x'G5g\ . (Rows 65536 and Column 256) 

^_ Hard disk tyf pen drive df Document x? Store tyf save ug{ ;lsG5.

sDKo'6/df dfO{qmf];ˆ6 PS;n k|f]ufd s;/L vf]Ng] <

1st method

Start df click ug]{ clg program df uP/ Office Package cGtu{tsf] Microsoft Excel5fGg] .

2nd method

Run df uP/ Winword type u/L excel type u/L enter key press ug]{ .

;]n (Cell) - cell eg]sf]

combination of horizontal line and vertical line.

Jfs{l;6 (Worksheet):- ;]nx?sf] ;d"xnfO{ js{l;6 elgG5 yf]/}df ! j6f / w]/}df @%% j6f js{l;6 insert ug{ ;lsG5 . ;fy} sDkgLn] Default u/]sf] # j6f j{sl;6 /x]sf 5g\ .

cfTd3f]if0f–dfly d]/f] 3f]if0f

          )^% sflt{s !( ut] z'qmaf/ w/fg;Ddsf] ofqf lyof] d]/f] cfkm\g} sfdsf] . d wgs'6f a; :6];gaf6 dfOqmf]a;sf] yfKnf]df a;]/ w/fg lrlKnP . ;f}efUo, :j=ljdn :d[lt k':tsfnosfn] w/fgdf sljtf uf]li7 ug]{ ;"rgf s]xL lbg cufl8 d]/f] sfgdf k/]sf] lyof] . kz'kltgfysf] bz{g l;b|fsf] Jofkf/ eg] em} d sfo{qmd :yn a'4rf}s tkm{ klg xflgPF . ;efxnsf] d~rdf cu|h ;flxTosf/x? u0f]z /fO{ …/l;sÚ uf]kfn b]jfg,s'Gtf zdf{ nufot cGo ;flxTosf/x?sf] 6Dd pkl:ylt lyof] . d}n] klg bz{s d~rdf uP/ cf;g u|x0f u/] .

          ;efxndf ;flxlTos ;'jf; rln/x]sf] lyof] . sfo{qmdsf] aLrefudf :j=slj ljdn
u'?ªåf/f n]lvt sljtf ;+u|x …cfTd3f]if0fÚ 6qmfOof] . d pg} :j=sljsf] …cfTd3f]if0fÚ dfly cfkm\gf zAbx?å